Boekgegevens
Titel: Geschiedenis van het ontstaan en de ontwikkeling der Nederlandsche koloniën
Auteur: Fortanier, A.P.
Uitgave: Amsterdam: G.L. Funke, 1869
[S.l.]: Loman, Kirberger & Van Kesteren
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 295 B 29
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_206389
Onderwerp: Geschiedenis: geschiedenis van Azië, Geschiedenis: geschiedenis van Amerika
Trefwoord: Nederlandse koloniën, Geschiedenis (vorm), Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Geschiedenis van het ontstaan en de ontwikkeling der Nederlandsche koloniën
Vorige scan Volgende scanScanned page
118
Onder het bestuur vau eochussen werden eenige belangrijke ver-
beteringen ingevoerd. Hij bevorderde de stoomvaart, en deed daarom
den constructiewinkel te Soeraiaja zoodanig inrichten, dat de stoom-
werktuigen aldaar hersteld of vernieuwd konden worden. Het lager
onderwijs werd zeer uitgebreid '); de havens van Macassar, Menado
en Kema op Celebes werden tot vrijhavens verklaard en onze bezit-
tingen op Borneo tot een Gouvernement verheven. De toestand
waarin de Oost-Indiën zich in 1850 bevonden, was dan ook schijn-
baar voorspoedig. Bijna overal heersehte rust eu eerbied voor het
gezag. Met sommige vorsten waren voordeelige tractaten gesloten;
het kultuurstelsel was meer en meer ontwikkeld en uitgebreid;
eenige takken van landbouw waren aan de particuliere nijverheid
overgelaten; andere, zooals de koffieteelt, met voordeel aangehou-
den. De uitgaven der koloniën werden door de inkomsten bestre-
den; en in de 20 jaren die sedert de invoering van het kultuur-
stelsel verloopen waren (1831—1851) had het batig slot door el-
kander 10 millioenen 's jaars bedragen. In 1851 bedroeg de ver-
koop der produkten in Nederland 42 millioen.
Toch had deze schijnbare welvaart ook hare schaduwzijde, die
ernstige bekommering wekte. Men vernam van tijd tot tijd ongunstige
berichten, als van misgewas van de rijst, van cholera, van aardbevin-
gen op de MoluJcJcen en van zware overstroomingen. Deze tegenspoe-
den waren zeker niet aan het bestuur te wijten; maar andere ver-
schijnselen openbaarden zich, die dringend voorziening vereischten.
De gebreken van het kultuurstelsel begonnen toen duidelijk aan den
dag te komen. De indigo-kuituur moest beperkt worden; er waren aan-
schrijvingen noodig om den rijstbouw aan te moedigen, die onder de
kultures schade leed, en op de volksvoeding was niet genoegzaam
gelet. Een paar districten werden door een afgrijselijken hongersnood
geteisterd {Demah en Grobogan), waardoor de regeering tot buitenge-
wone tusschenkomst verplicht, maar te gelijk de overtuiging
meer en meer gevestigd werd, dat er eene geheel andere richting,
dan de tot hiertoe gevolgde, dringend noodzakelijk was geworden 2).
') Later werd te Bataria een Gymnasium opgericht, dat in onzen tijd in eene
Hoogere Burgerschool is veranderd.
') Sedert 1850 is dan ook het kultuurstelsel niet verder uitgebreid; zelfs zijn
er van lieverlede verschillende kultures afgeschaft, zoo als de indigo-, de peper-, de
tabak-, de thee- en de kancelkuituur, allen uit het stelsel van van des bosch
ontstaan.