Boekgegevens
Titel: De logische analyse
Deel: 1 Beschouwingen naar aanleiding van Prof. T. Roorda's rede-ontleding of logische analyse der taal
Auteur: Winkel, L.A. te; Roorda, T.
Uitgave: Zutphen: Willem Thieme, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: NO 09-1109
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_205178
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De logische analyse
Vorige scan Volgende scanScanned page
62,
den meenen alleen zedelijk mogelijk te moeten noemen hetgeen
niet in strijd is met het karakter of met de gemoedsstemming
van een redelijk wezen, en omgekeerd zedelijk onmogelijk alles,
wat daarmede niet strookt. Het geoorloofd of niet geoor-
loofd z ij n komt bij zedelijke mogelijkheid alleen in zoo verre
in aanmerking, als een zedelijk goed mensch zich daardoor
laat besturen; wat mag geschieden, wordt daardoor voor hem
mogelijk; bij den booswicht, den hartstochtelijke, den beschon-
kene, den krankzinnige doet het weinig af. Het is geoorloofd
den armen wel te doen, zich ten gevalle van anderen een ge-
noegen te ontzeggen, en toch is het eene en andere moreel on-
mogelijk voor den gierigaard en den zelfzuchtige; het is on-
geoorloofd te stelen en te dooden, en evenwel is het mo-
reel mogelijk, dat een slecht mensch steelt, en dat een oploo-
pende eenen doodslag begaat. Indien alleen datgene (zedelijk)
mogelijk was, '/wat vrij staat en niet verboden is", dan zou-
den ongehoorzaamheid jegens ouders en overheden, en over-
tredingen van de wetten des lands tot de onmogelijkheden
behooren. Eene zelfde zaak kan te gelijk physisch moge-
1 ij k en m o r e e 1 o n m o g e 1 ij k wezen. Zoo is het moreel on-
mogelijk, dat een goedhartig mensch om eigen voordeel wil-
lens en wetens een ander schade berokkent, al heeft hij de
noodige schranderheid en de gelegenheid om het te doen, met
andere woorden, al is het hem physisch mogelijk. Omgekeerd
kan iets moreel mogelijk, maar physisch onmogelijk zijn: b. v.,
dat een booswicht (die, als men zegt, tot alles in staat is),
eenmaal in ketenen geslagen, 'diefstal pleegt met huisbraak en
moord.
// Logisch mogelijk is alles, wat zonder ongerijmdheid of te-
// genstrijdigheid met zich zelf, of zonder met iets anders in
// strijd te zijn gedacht of voorgesteld worden kan." Vindt men
b. V. het bebloede lijk van een zelfmoordenaar aan den weg
liggen, dan kan men zonder ongerijmdheid denken, dan is het