Boekgegevens
Titel: Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers,
Auteur: Kannegieser, Otto; Huberts, W.J.A.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, ca. 1865 *
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 671 C 66,67
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204978
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
* jaar van uitgave niet op de gebruikelijke wijze verkregen, mogelijk betreft het een schatting
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Vorige scan Volgende scanScanned page
180 KIEUWE GESCHIEDENIS. AFD. II.
§ 124. zweden en denemarken.
In Zweden bestuurde de rijksraad, gedurende de minderja-
righeid van Maria Christina , de rijksaangelegenheden (1632—
1644). De adel verhief zich tot groote macht, terwijl de boe-
renstand arm bleef. Maria Christina, die al haar tijd aan het
beoefenen van wetenschappen en kunsten wijdde, deed na eene
tienjarige regering afstand van den troon, ten behoeve van
haar' neef Karei van de Palz-Tweebruggen (1654). Zij verliet
het land, ging tot de Katholijke kerk over, en stierf, na nog
vele lotgevallen gehad te hebben, in 1689 te Eome.
Karei X Gustaaf (1654—1660) zocht den krijgsroem der
Zweden te verheffen. In een' oorlog tegen Polen , dat te ge-
lijker tijd door de Kozakken bedreigd werd, nam hij Warschau
en Krakau, noodzaakte den Poolschen koning Johan Casimir
tot de vlucht naar Silezië en veroverde verscheidene provinciën.
Daarop sloot hij met den grooten keurvorst Frederik Willem
van Brandenburg te Labiau een verdrag, waarbij deze den Zwe-
den hulp beloofde op voorwaarde dat hij zijn land voortaan
niet meer als leen van Polen zou behoeven te beschouwen (1656).
Toen de Zweden het veroverde land met groote hardvochtig-
heid behandelden, verhieven zich adel en volk, en sloten vrede
met Eussen en Kozakken; Johan Casimir keerde terug. Maar
Karei X won den driedaagschen slag bij Praga (1656), en werd
weder heer van het land. Toen werd hij door den inval der
Denen in het Zweedsche gebied en door de dreigende houding
des keizers naar een ander oorlogstooneel geroepen. Polen her-
won zijne onafhankelijkheid, maar moest in 1657 bij het ver-
drag van Welau Pruissens onafhankelijkheid erkennen. Bij den
vrede van Oliva (1660) zag Johan Casimir af van alle aanspra-
ken op de Zweedsche kroon, op Esthland en Lijfland; in een'
krijg met Eusland verloor hij eenige landstreken.
De krijg tegen de Denen werd door Karei X zeer snel ten
einde gebracht. Hij rukte in snelle marschen uit Polen naar de
Elbe, bezette Sleeswijk en Jutland, trok midden in den win-
ter over het ijs naar Funen en Seeland, en verschrikte de vij-
anden zóó, dat zij aanstonds vredesonderhandelingen openden.
Frederik III van Denemarken moest bij den vrede van Eoes-
kilde de Deensche provinciën en het zuiden van Zweden, Dront-
heim in Noorwegen en het eiland Bornholm afstaan. Doch toen