Boekgegevens
Titel: Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers,
Auteur: Kannegieser, Otto; Huberts, W.J.A.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, ca. 1865 *
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 671 C 66,67
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204978
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
* jaar van uitgave niet op de gebruikelijke wijze verkregen, mogelijk betreft het een schatting
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Vorige scan Volgende scanScanned page
EINDE VAN DEN DERTIGJAKIGEN OORLOG. 173
zich Frankrijk, de erfvijand van het Habsburgsche huis, in den
krijg, en de kardinaal de Richelieu sloot een verbond met de
Zweden. De Zweedsche legers verkregen weldra weder de over-
hand; Baner overwon de keizerlijken in 1636 bij Witstock en
veroverde Pommeren, Thüringen en Silezië, waar de Zweden,
die niet meer door Gustaaf Adolfs strenge krijgstucht in toom
werden gehouden, vreeselijk huishielden.
Keizer Ferdinand II stierf in 1637; op hem volgde zijn zoon
Ferdinand III (1637—1657).
Bernhard van Saksen-Weimar overwon het leger der Ligue
bij Eheinfelden, veroverde Freiburg en Breisach, doch stierf
plotseling (1639), toen hij aan beide oevers van den Rhijn een
onafhankelijk vorstendom wilde vestigen; Frankrijk maakte zich
van den Elsas meester en nam Bernhards leger in dienst. De
Franschen zetten den krijg in zuidelijk Duitschland voort; in
het noorden streed Baner gelukkig en verwoestte Bohemen. Zijne
voorgenomen verbinding met het Fransche leger mislukte. Na
zijn' dood volgde Torstenson hem als opperbevelhebber van het
Zweedsche leger op. Deze veroverde Silezië, sloeg Piccolomini
bij Leipzig in 1642, trok naar Moravië, verscheen met verwon-
derlijke snelheid aan de Beneden-Elbe, bezette Holstein en
Sleeswijk en dwong den tegen de Zweden vijandig opgetreden
koning Christiaan IV van Denemarken tot den vrede. Nadat
hij bij den berg Tabor in Bohemen de keizerlijke troepen over-
wonnen had, drong hij ten derden male Moravië binnen, be-
legerde Brünn en bedreigde de Oostenrijksche staten, doch
moest uit gebrek aan troepen naar Bohemen terug trekken en
legde het bevel neder. Wrangel volgde hem op; deze sloot een'
wapenstilstand met Brandenburg en Saksen, vereenigde zich
met den Franschen veldheer Turenne, en trok naar Beijeren,
dat vreeselijk verwoest werd. Reeds dacht Wrangel aan een' tocht
naar Bohemen, waar de Zweedsche veldheer Königsmark Praag
had veroverd, toen hij de tijding ontving dat de vrede te Mun-
ster gesloten was.
§ 120. de westfaalsche vrede.
Reeds sedert 1643 was er te Osnabrück en te Munster over
vrede onderhandeld. In 1648 kwam hij eindelijk tot stand.
Frankrijk en Zweden lieten zich door het Duitsche rijk be-
talen. Frankrijk verkreeg behalve Toul, Metz en Verdun, wel-