Boekgegevens
Titel: Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers,
Auteur: Kannegieser, Otto; Huberts, W.J.A.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, ca. 1865 *
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 671 C 66,67
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204978
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
* jaar van uitgave niet op de gebruikelijke wijze verkregen, mogelijk betreft het een schatting
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Vorige scan Volgende scanScanned page
DE SMALKALDISCHE OORLOG. 149
andelijkheden. De zaak der Hervormden werd bevorderd door
den dood van hertog George van Saksen (1339), wiens broe-
der Hendrik de Hervorming in zijne staten invoerde, en door
den dood van den keurvorst Joachim van Brandenburg (1538),
wiens beide zonen, Johan van de Neumark, en Joachim II, de
Hervorming omhelsden. Ook in de bisdommen Maagdenburg,
Halberstadt en Naumburg breidde zij zich zeer uit; in Bruns-
wijk werd zij met geweld ingevoerd; ook in de Boven- en Ehijn-
Palz vond zij vele aanhangers; in het aartsbisdom Keulen en
in Oostenrijk eveneens. Te vergeefs trachtte men de partijen
door een godsdienstgesprek te Regensburg met elkander te ver-
zoenen (1541).
Nu nam de keizer, nadat hij met Frankrijk vrede en met
de Turken een' wapenstilstand gesloten had, ernstige maatrege-
len om de Hervorming met geweld te onderdrukken. De hertog
van Kleef werd gedwongen om haar in zijn land tegen te gaan;
tegen den aartsbisschop Herman van Keulen, die voor eene ge-
matigde Hervorming was, werd een rechtsgeding begonnen; in
de Nederlanden stierven Protestantsche predikers op den brand-
stapel (Jan de Bakker van Woerden).
Luther, die door ligchaamslijden zwaar geteisterd werd, be-
leefde het uitbreken van den naderenden krijg niet. Hij stierf
18 Febr. 1546 in zijne geboortestad Eisleben. Zijn lijk werd
met groote plechtigheid en onder smartelijke deelneming van het
Duitsche volk naar W'ittenberg gebracht, waar de groote kamp-
vechter voor het geloof in de slotkerk begraven ligt.
Toen de Protestanten weigerden om deel te nemen aan de
kerkvergadering, welke Paul III tegen December 1545 te Tren-
te in Tyrol beschreven had, omdat zij wel inzagen dat zij daar
de minderheid zouden uitmaken, verklaarde de keizer dat de
godsdiensttwisten niet op vreedzame wijze konden beslist
worden. Hij begon den krijg onder gunstige omstandighe-
den ; de Katholijke vorsten stonden hem bij, het Smalkaldisch
verbond was door gebrek aan eensgezindheid verzwakt, en her-
tog Maurits van Saksen, die in 1541 hertog Hendrik was op-
gevolgd, koos uit ijverzucht jegens den keurvorst van Saksen
de partij des keizers. Het Smalkaldisch verbond zond wel een
leger in het veld, doch de veldheer Sebastiaan Schärtlin von
Burtenbach werd door allerlei bedenkingen van de Protestant-
sche vorsten verhinderd, om iets beslissends te ondernemen. De