Boekgegevens
Titel: Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Serie: Van Druten & Bleekers goedkope bibliotheek voor alle standen, of verzameling van nuttige werken over allerlei vakken van wetenschap door de beste der hedendaagse schrijvers,
Auteur: Kannegieser, Otto; Huberts, W.J.A.
Uitgave: Sneek: Van Druten & Bleeker, ca. 1865 *
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 671 C 66,67
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204978
Onderwerp: Geschiedenis: algemene wereldgeschiedenis; geschiedenis van grote gebiedsdelen, bevolkingsgroepen en beschavingsgebieden: algemeen
Trefwoord: Wereldgeschiedenis, Leermiddelen (vorm)
* jaar van uitgave niet op de gebruikelijke wijze verkregen, mogelijk betreft het een schatting
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leer- en leesboek der algemeene geschiedenis
Vorige scan Volgende scanScanned page
144 NIEUWE GESCHIEDENIS. AFD. I.
Protestantsche vorsten en standen te Smalkalden in 1531 een
verbond om elkander onderling te beschermen, wanneer een van
hen om der geloofswille werd aangevallen; de keurvorst van
Saksen en de landgraaf van Hessen stonden aan het hoofd van
het verbond. De keizer, wiens landen door de Turken bedreigd
werden, en tegen wien groote ontevredenheid heerschte wegens
de willekeurige benoeming zijns broeders tot Eoomsch koning,
kon nu niets tegen de verbondenen ondernemen, en sloot in
15 52 den godsdienstvrede te Neurenberg, waarbij beide partijen
beloofden, elkander tot aan eene algemeene kerkvergadering, welke
de keizer ijverig beproefde met toestemming van Clemens VII
bijeen te roepen, niet aan te vallen. De processen zouden in-
tusschen blijven rusten. Weldra stierf de keurvorst Johan de
Standvastige van Saksen en liet aan zijn' even als hij gezinden
zoon Johan Prederik het ten einde brengen van het Hervormings-
werk over.
De Hervorming had ondertusschen ingang gevonden in het
keurvorstendom Saksen, in Hessen (Marburg de eerste Evangeli-
sche universiteit), in het Brandenburgsche markgraafschap Fran-
ken (Anspach en Baireuth), in Brunswijk, Luneburg, Holstein,
Pruissen (Koningsbergen 1523. De grootmeester der Duitsche
orde, Albrecht van Brandenburg), in Lijfland, Pommeren (Jo-
han Bugenhagen, die ook in Denemarken de hervorming pre-
dikte) , in de rijkssteden Maagdenburg, Hamburg, Bremen, Lu-
bek, Rostok , Augsburg , Neurenberg, Ulmen Straatsburg.
De hervormden verwierpen de geestelijke opperheerschappij
van den paus, de mis, de vereering der beelden, en schaften
den ongehuwden staat der geestelijken af. Luther zelf huwde met
de vroegere non Katharina van Bora. Het avondmaal werd on-
der twee gedaanten toegereikt, de Duitsche taal bij de godsdienst-
viering ingevoerd, de kloosters opgeheven, en de feestdagen ver-
minderd. Het volksonderwijs werd vooral door Luthers kate-
chismus verbeterd, en de inkomsten der opgeheven kloosters
voornamelijk voor scholen , hospitalen , enz. aangewend.
§ 104. de hervorming in zwitserland. zwingli
en kalvijn.
Ook in Zwitserland predikte Ulrich Zwingli, pastoor te Ein-
siedeln en later te Zürich, tegen den aflaathandel van den Fran-