Boekgegevens
Titel: Nederlandsche spraakkunst: een beknopt handboekje voor hulponderwijzers en kweekelingen en leerlingen van normaal- en hoogere burgerscholen
Auteur: Dale, ... van
Uitgave: Schoonhoven: S.E. van Nooten, 1868
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: P.B. 192 : 1e dr.
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204437
Onderwerp: Taal- en letterkunde naar afzonderlijke talen: Nederlandse taalkunde
Trefwoord: Nederlands, Grammatica's (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nederlandsche spraakkunst: een beknopt handboekje voor hulponderwijzers en kweekelingen en leerlingen van normaal- en hoogere burgerscholen
Vorige scan Volgende scanScanned page
112
den onvolm. verl. tijd wilde-, van het tweede, wo«« (voor mlde, wonde).
m. Gaan staat voor gangen, gegaan voor gegangen; vandaar:
voetganger, gang enz.
ktaan staat voor standen, gestaan voor gestanden; vandaar:
stand, omstander, voorstander enz.
Gedaan staat voor gedadcn. Eene onbepaalde wijs daden kent
men echter niet; wel de zelfst. naamw. daad, dader enz.
n. Brengen en denhen staan voor brangen en danken. De onvolm.
verl. tijd brangede en dankede, en de verleden deelw. gebranged
en gedanked werden later brachte en dachte, gebracht nagedacht,
betgeen een gevolg was van de verccheiping der g tot ch. Op
gelijke wijze ontstond uit dunken: docht en gedocht; uit zoeken:
zocht, gezocht, voor zoekede, gezoeked; uit koopen: kocht, gekocht,
voor koovede, gekooped.
O. Moest is ontstaan uit moetede, moet'de. Eerst werd na de
i eene s ingelascht om de samenstooting der t en <?te vermijden.
Zoo ontstond moetsde. Vóór de s viel de t van den stam weg en
ontstond de vorm moesde. In dezen werd, dopr den invloed der
s, de tot ie en verkreeg men moeste. De e is later afgekapt,
g^ijk in kochte, zockte, brachte enz.
Op gelijke wijze als moest uit moetede is ontstaan, ontstond «iW
uit wetsde, weet'de.
77, Het volgende betrekkelijk de vervoeging van enkele sterke
werkwoorden verdient bijzondere aandacht. De vormen, welke
tusschen haakjes staan, ziju minder aanbevelenswaardig.
a. Komen staat in de plaats van kwemen: daarom heeft de onvol-
maakte verl. tijd kwam.
b. Zweren, etteren, heeft zwoor, gezworen. Zweren, een eed
doen, heeft zwoer, gezworen.
e. Schrikken heeft schrikte, [schrok); geschrikt, {geschrokken).
d. zelf verschrikken, heeft verschrikte, verschrikt,
{verschrokken). Verschrikken — doen verschrikken, heeft verschrikte,
verschrikt.
e. Delven heeft dolf, {delfde); gedolven. Melken heeft molk,
{melkte); gemolken.