Boekgegevens
Titel: Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Auteur: Swart, Jacob
Uitgave: Amsterdam: wed. Gerard Hulst van Keulen, 1843
6e, verb. en veel verm. dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 1727 B 15
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204250
Onderwerp: Astronomie: astronomie: algemeen
Trefwoord: Sterrenkunde, Zeevaartkunde, Tabellen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Vorige scan Volgende scanScanned page
172 De Leutjle te vinden zonder de gvmetene hooyten.
Eer iiieii ecliler tol het herekeneii van de liougte kan overgaan , moet
men vooraf den uurhoek hepalen , en wel in aciu nemen , dat men
waarschijnlijk hij de waarneming in middelbaren tijd heeft geteld ,
welke tijd dus door de tijdvereil'ening tot zonne- of waren tijd herleid
moet worden ; is nu deze zonne-tijd, dien wij stellen van den middag te
zijn begonnen, kleiner dan 12", zoo is die tijd de uurhoek, dien men
moet bezigen; is die tijd daarentegen grooter dan 12", zoo trekt men
denzelven af van 24", en de rest is alsdan de uurhoek, dien men hij de
hoogte-berekening moet toepassen; bij eene ster of maan wordt de
uurhoek gevonden door de som te nemen van den zonne- of waren-tijd
en de regte opklimming der zon en deze te verminderen met de regte
opklimming der maan of ster; zoo de som te klein is, om de aftrek-
king te kunnen doen, vermeerdert men dezelve met 24", is de rest
grooter dan 24", zoo wordt dezelve weder met 24" verminderd. De
genoemde regte opklimmingen tcorden beide berekend voor het gemiddelde
oogenblik der waarneming. Deze regel wordt gemakkelijk door eene
kleine omzetting uit de formule op bladz. 125 afgeleid, en men heeft
dan steeds in het algemeen :
Uurhoek van (J of -Jf = zonne- o{ waren-tijd + O' regte opklimm. — (J of regte opklimm.
De declinatie en dus ook de pOols afstand van het hemelligchaam ,
waarvan men dc lioogte vraagt, met den uurhoek en de breedte van
de plaats der waarneming bekend zijnde , berekent men eerst eenen
liulp-boog X, deze is in soort overeenstemmend met den uurhoek, eu
deriialve is de hulp-boog x en de uurhoek beide scherp of beide stomp;
verder neme men het verschil tussciien den pools-afstand en den boog a;,
welk verschil wij y zullen noemen. De hoogte, door H. voorstellende,
zoo heeft men als nu verder voor de hoogte de twee volgende bekende
formulen :
1°. Log. tang. x — log. cos. uurhoek — log, tang. breedte,
2®. Log. sin, H. == log, cos. y -j- log. sin. breedte comp. log. cos. x.
De hoogte kan mede door deze formule bepaald worden:
Sin. H. = COS. {br. + declin.) — sin, vers. uurh, x cos, dec, x cos. br.,
die de bekende methode van douwes oplevert. Als de declinatie en
breedte ongelijknamig zijn, zoo neme men -)- of de som; zijn dezelve
echter gelijknamig, zoo geldt het teeken —, of men neme het verschil
van de breedte en de declinatie; zie 3°., bladz. 123 (*).
De ware hoogte dan bepaald zijnde, wordt de straalbuiging en het
verschilzigt omgekeerd op dezelve toegepast; en hierdoor eene schijnbare
hoogte gevonden, die men als eene benaderde schijnbare hoogte aan-
merkt , en door dezelve andermaal de vereffening voor straalbuiging en het
verschilzigt bepaald hebbende, wordt de schijnbare middelpunts hoogte
met genoegzame naauwkeurigheid door die vereffening gevonden, zoo
als uit de ontwikkeling van het volgende voorbeeld nader zal blijken.
4 Voorb. Den 28"®» Julij 1834, wordt op 32" 32' N. breedte en naar
gissing op 25» 3' 45" O. lengte van Greenwich, te 9" 46" 15» middelbare
(») Zie over deze formule en derzelver bewijzen , alsmede over het geheel van dit
belangrijke vraagstuk der lengte: de Verhandeling der lengte, door j. h. van swihdei»,
IV. g 164, enz. Wflk werk hij dc Uitgeefster dezes te verkrijgen is.