Boekgegevens
Titel: Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Auteur: Swart, Jacob
Uitgave: Amsterdam: wed. Gerard Hulst van Keulen, 1843
6e, verb. en veel verm. dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 1727 B 15
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204250
Onderwerp: Astronomie: astronomie: algemeen
Trefwoord: Sterrenkunde, Zeevaartkunde, Tabellen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Vorige scan Volgende scanScanned page
Ooer de Tijdmeters. 137
9>» 3" 56» 30» : l'^ = 4™ 1» : ar,
komt X = 26%3, dat de Tijdmeter dagelijks vertraagt, of de gang van
den Tijdmeter N». 83 is -f- 26»,3.
Den 14^'- April was te 4" NM134 voor . . . of—2° 10»,
» 22"'" » » » 16" » )) na . . . of + 1. 5
- ■ 'f --
in 8 dag. en . 12" veracliterd . . . • of-f- 3"» 15»,
8^5 : li = 3» 15» : a?,
komt X — 22»,94 voor de dagelijksche verachtering, of de
dagelijksche gang is + 22»,94.
Op de Observatoria , of bepaaldelijk daartoe ingerigte instellingen om
Tijdmeters te bewaren en waar te nemen, wordt de gang der Tijdme-
ters dagelijks waargenomen, door dezelve eiken dag op denzelfden
tijd met eenen Regulator of astronomische klok te vergelijken; welke
vergelijkingen in daartoe verordende registers worden opgeteekend, en
waaruit alsdan, door het nemen van een gemiddelde uit de gangen van
eenen Tijdmeter, bijv. in één of twee maanden, den gemiddelden dage-
lijkschen gang van het werktuig van zelve blijkbaar wordt.
Uit het behandelde blijkt dan : 1" dat men den tijd aan boord, of van
elke plaats, waarvan men de lengte kent, gemakkelijk door de onmid-
dellijke hoogten der hemelligchamen kan berekenen, en dat op eene
reede ook de overeenstemmende hoogten hiertoe gehrnikt kunnen
worden; 2" dat men, door eenig uurwerk met die tijden te vergelijken,
ontdekken kan, hoe veel hetzelve vóór of na is, en door die vergelij-
king te herhalen, ook den loop van hetzelve, of deszelfs gang kan
bepalen.
Op sommige reeden en plaatsen, zoo als bijv. te Greenwich, Sint
Helena, Kaap de Goede Hoop, Mauritius, thans ook te Batavia, en
welligt nog op meer andere plaatsen, vindt men tegenwoordig inrig-
tingen en gebouwen, van welke, op een vast bepaald oogenblik,
eenig voorwerp of bal opgaat: het oogenblik van het neergaan of ver-
dwijnen van dezen bal, dat steeds op één bepaald tijdstip geschiedt,
zoo als, bijv., te Greenwich, te 1" Midd. tijd, wordt op den Tijdmeter
waargenomen, en meer of min op volgende dagen herhaald , hierdoor
verkrijgt men alsdan een aantal dagelijksche gangen van den Tijdmeter;
de som van al deze gangen wordt door derzelver aantal gedeeld, en
de uitkomst wordt als de dagelijksche gang van den Tijdmeter aange-
merkt, waarop, als de Tijdmeter, zoo als steeds behoort, deszelfs
onveranderlijke standplaats aan boord heeft behouden, groot vertrou-
wen kan worden gesteld.
Tijdmeters zijn de uitmuntendste soort van tijd-werktuigen, derzelver
balansen zijn van eene zoodanige constructie, dat de gang dezer werk-
tuigen, hoe ook de temperatuur verandert, steeds dezelfde of nagenoeg
dezelfde blijft. In de vervaardiging dezer werktuigen is men thans zoo
ver gevorderd, dat men deze kunstige werktuigen, met zorg behan-
delende, veelal gerustelijk kan toepassen; namelijk die Tijdmeters,
die door erkende goede makers zijn vervaardigd. Het getal van Tijd-
meter-makers, vooral in Engeland, neemt dagelijks toe, en onder
dezen bevinden zieh verscheiden , die wel goedkoope maar niet dengd-
18