Boekgegevens
Titel: Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Auteur: Swart, Jacob
Uitgave: Amsterdam: wed. Gerard Hulst van Keulen, 1843
6e, verb. en veel verm. dr
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 1727 B 15
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_204250
Onderwerp: Astronomie: astronomie: algemeen
Trefwoord: Sterrenkunde, Zeevaartkunde, Tabellen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Verzameling van sterre- en zeevaartkundige tafelen; benevens eene uitvoerige verklaring en aanwijzing van derzelver gebruik in de werkdadige sterre- en zeevaartkunde, ten dienste der zeelieden
Vorige scan Volgende scanScanned page
Ferkl. van TAFKL XXXV. Ferbet. voor de voereenxlemm. houylen 13]
Het gemiddelde is dus 12" 1™ of O" 1", dat echter niet, volgens den
waren-tijd, met den tijd van doorgang, zijnde O", overeenstemt. Dit
verschil wordt door de ongelijkheid der halve daghogen veroorzaakt.
Het verschil bedraagt over den geheel verloopen-tijd 2 minuten, en
dus over den half verloopen-lijd 1 minuut; hetzelve bekend zijnde,
kan verder gemakkelijk aldus ter verefténing toegepast worden:
doorgangs-tijd door de daghogen......12" l"
vereffening, door de verandering in declinatie veroorzaakt, . . 1
dus is de juiste doorgangs-tijd naar den zonne-tijd . 12" O"".
Hetgeen wij ons hier voorstelden van eenen op- of ondergang geldt op
gelgke wijze, als de zon op gelijke hoogten voor- cn na den middag
wordt waargenomen. De verbetering, daar zoo even gevonden, noemt
men: vereffening der overeenstemmende hoogten; dezelve wordt in dit
geval, by een kleiner wordende poolsafstand, afgetrokken van den
doorgangs-tgd volgens de waarnemingen; wordt daarentegen de pools-
afstand der zon grooter, zoo telt men dezelve bij.
Het is met behulp van Tafel XXXV A en XXXV B (*), dat men
deze vereffeningen gemakkelijk bepaalt. Door Tafel XXXV A krijgt
men onmiddellijk, of door eene kleine tusschcnvoeging, door den ver-
loopen - tijd, tusschen de overeenstemmende hoogten , en de breedte
der plaats, een getal, en even zoo door Tafel XXXV B een ander
getal, door dien zelfden verloopen-tijd en de declinatie der zon. Als
nu breedte en declinatie gelijknamig zijn, zoo neme men het verschil
dier twee getallen; zijn dezelve ongelijknamig, de som. Vit verschil
of deze som vermenigvuldige men met de verandering van zons declinatie in
24",' het product door lÖOOOO gedeeld, zoo is de uitkomst de gevraagde
vereffening x. Of men neme voor het verschil of de som , uit Tafel I, den
logarithmus, dien men aftrekt van den met 5 verhoogden proportionalen
logarithmus, uit Tafel XL, voor de verandering van declinatie, voorval-
lende in de re»t geeft, in de proportionale logarithmen opgezocht,
de gevraagde vereffening x, die men, zoo als gezegd is, bijtelt bij den
middag-tijd, volgens het horologie; als de zons poolsafstand grooter
wordt, en omgekeerd aftrekt, als dezelve verkleint. Wil men dezen
regel met naauwkeurigheid toepassen, zoo neme men de middags
declinatie der zon , uit den Almanak, verbeterd voor de lengte der
plaats; voor de verandering van declinatie in 24 uren neme men de
verandering van die 240, die den middag der waarneming vooraf gaat,
en van die, welke dit tijdstip volgt, en hiervan het gemiddelde. De
oplossing der volgende door mij gedane waarneming strekke verder tot
opheldering van het aangevoerde.
Foorbeeld. Den 5''"' Julij 1834, zijn te Amsterdam , op de N. breedte
van 52» 22' 39" en 4» 54' 17",6 O. lengte, de volgendevoor en namid-
dags overeenstemmende dubbele hoogten, of volgens eene kunstkim,
met de daarbi] opgegevene tijden van den Tijdmeter, genomen; vrage
hoe veel de Tijdmeter vóór of na was op het oogenblik van den middag.
(*) Deze Tafels zijn door my overgenomen uit: A, UACKAï, ilic Theory and Praclict
»/finding the longitude, etc. vol. II, p. 68"