Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
ÜE NEDERLANDEN. 77
«Ier jVIaas reikte. De eilanden Marken, ürh en Wieringen liggen In de
Zuiderzee. Texel, Vlieland en Terschelling in de Noordzee. Binnen-
landsche -wateren zijn liet Y en kleinere plassen; rivieren de Amstel,
de Zaan, liet Spaarne en de Vecht; voorts heeft men het Noord-Hol-
landsch kanaal en talrijke andere vaarten. Het Vlie, dat Terschelling
van Vlieland scheidt, is de gewone invaart van de schepen, die uit
het noorden komen. Yiel Eijerlandache gat scheldt Vlieland van Texel;
het Marsdiep Texel van het vaste land.
Arr, 1. Amsterdam, de hoofdstad en eerste koopstad des rijks, aan den
Amsiel en het Y, heeft 260,000 inw. Vódr ruim 5 eeuwen was deze stad nog een
vissehersdorp; in 1369 onder de hanzesteden opgenomen, steeg zij spoedig in aan-
zien. In 1421 is zij door een zwaren brand gedeeltelijk in asch gelegd. Nadat zij
in 1578 de Spaansche zijde had verlaten, begon de overzeesehe handel te bloeijen,
en eene eeuw later reeds had zij zich tot haren tegenwoordigen omvang uitge-
breid. Toen was zij de beroemdste handelstad der aarde. Van 1795 tot 1813 ge-
raakte zij in verval; doch na de scheiding van België werd zij weder eene der
belangrijkste koo}>sieden. De gebouwen rusten alle op in den grond geheide palen.
Belangrijk zijn : de dokken , de landswerf, het paleis (weleer het stadhuis). het Athe-
neum , de/ior/us botanicus (plantentuin), het Trippenhuis met een kabinet van schil-
derijen, FeUx Meritis (d. i. Gelukkig door verdiensten), do Kweekschool voorde
Zeevaart. Zeemanshoop, het biinden-instituut, de diergaarde Natura artis magistra
(Natuur is de meesteresse der kunst), het kunstgenootschap Arti et amicitiae (Aan
kunst cn vriendschap gewijde, de cellulaire gevangenis, enz. In de kerken vindt men
praalgraven voor deIIuyter , Heemskekk , van Galkn, enz., en op de Botermarkt
een standbeeld voor rkmnuandt. (Geb. de dichters Hooft, Bilderdijk, en andere
beroemde mannen.J Te Amsterdam vergadert ook het Provinciaal Geregtshof fin
artdere provinciën geschiedt dit in de hoofdstad er van). Onder de menigte fabrie-
ken heeft men belangrijke .suikerraffinaderijen en diamantslijperijen. Het getal kerken
der onderscheidene gezindheden bedraagt 42. — De aan Amsterdam grenzende
gemeente Nieuwer-Am stel telt bijna 6000 inw., die meestal door veeteelt en veen-
derijen bestaan. Belangrijk zijn voorts nog de dorpen Ouderkerk, Uithoorn en Thamen,
Aals7neer en Kudelstaart. — Weesp, aan de Vecht, heelt 3000 inw., belangrijke
branderijen en een fraai stadhuis. — Muiden, aan den mond der Vecht, weleer
versterkt, heeft 1600 inw., zoutkeeten en werven. In de nabijheid heeft men het dorp
Muiderberg; doch vooral vermaard is het Muiderslot, door Floris V gesticht, en
bekend door diens rampzalig uiteinde, later het verblijf der drosten, en ten tijde
van Hooft de verzamelplaats van vernuften. — Naarden is eene kleme, sterke
)laats met 2350 inw. (Gesticht 1350; Spaansche gruwelen 1572; inname door de
ll^'rnnschen 1672; blokkade 1813—1814.) — Als dorpen zijn belangrijk: Hilversum,
met 5900 inw., door de tapijt- en bombazijnfabrieken, Bussem {verdrag met To-
LEDO 1572), Huizen (bot), met 2400 inw.. Laren, met tapijtfabr. en 2000, 'sGra-
veland, met bleekerijen en 1300 inw.
Arr. 2. Alkmaar, nette stad aan het Noord-Holl. kanaal met 11,009 inw., wel-
eer sterk door de meren in hare nabijheid, heeft de grootste kaasmarkt van ons
land. In de Groote kerk rust het hart van Floris V; nabij de stad heeft men de
Houl. (ICaas-en-broodsvoIk 1491; dappere verdediging 1572.) — Als dorpen komen
in aanmerking: Bergen (nederlaag der Engelschcn en l^ussen 1799), Egmond bin-
nen (abdij. Melis Ötoke), Kamp (zeeslag bij Kamperduin 1797). — Schagen is
een landstadje met 2000 inw. — Het dorp de Helder, met het aanzienlijke Ntemce
Diep, aan den mond van het Kanaal, heeft eene veilige haven, belangrijke mari-
time inrigtingen, dokken, fortificatiën en 13,000 inw. — Het eiland Texel, met
het in 1835 bedijkte Eijerland, telt 5000 bew., en heeft 33,000 schapen, die de
bekende Tesselsche kaas opleveren. De Burg \s de hoofdpl. Het eil. W ie r ing en ,
in de Zuiderzee, met 5 dorpen, telt 1500 bew.
Arr. 3. Hoorn, aan de Zuiderzee, met 900D inw., heeft belangrijke kaas- en
beestenmarkten, een correctiehuis, enz. (Eerste haringnet gebreid 1416; slag op
de Zuiderzee 1573; Bossü gevangen. Geb. W. Schouten , li. Hoogerbeets en ,1.
Pieterszoon Kokn.) — Enkhdzen, weleer belangrijk, thans vervallen, heeft 5400
inw. Vroeger zeilden er honderden haringbuizen uit; thans 7.-—Het tot dit kanton
behoorende eiland Urk, in de Zuiderzee, heeft 1000 bew. — Medemblik, oudestad,
heeft 2600 inw.; het instituut voor de Marine is in 1850 naar Breda en van daar
in 1854—1857 weder naar het Nieuwe Diep en Willemsoord verplaatst. (Radboiju
had hier waarschijnlijk zijn hof. In 1288 stichtte Floris V het kasteel. Dc stad
door de Kngelschen verbrand in 1717.) — Het eiland Vlieland heoft 6000 en
Terschelling 2000 bew.; ]Vest-Tersc]ie}ling ^ met I500inw., is de hoofdpl. van