Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
08 tuiioPA.
]and tot vrede, die in 1667 te Breda gesloten werd, op het oogenblik dat do
koning van Frankrijk België zocht te veroveren. Ok Witt sloot nu (I66S), om
Lodewijk XIV te stuiten, eene triple alliantie met Engeland en Zweden, nadat
de staten van Holland, om de Oranjepartij uit het veld te slaan, bij een eeuwij
edict voor aliijd het stadhouderschap hadden afgeschaft (1667). Loï)EWIJK zag zich
thans gedwongen den vrede van Aken te sluiten, maar trok, verbitterd op de repu-
bliek, Engeland door goud op zijne zijde, en sloot met Keulen en Munster een
verbond. Om de Oranjepartij genoegen te geven, werd nu de prins aan het hoofd
des legers geplaatst; maar toen in 1672 de vijand geheel Nederland dreigde te over-
weldigen , kwam het volk in beweging, en Oranje word in al de waardigheden
zijns vaders hersteld. Hij greep met va>te hand de teugels, wist de mogendheden
wantrouwen tegen Frankrijk in te boezemen, en bragt den vrede van Nijmegen
(in 1678) tot stand, waarhij België slechts enkele plaatsen verloor. Lodewijk ging
echter in vredestijd voort met plaatsen te.nemen, en zocht, verbonden met JaCo-
btr TI van Engeland, de Protestanten uit te rocijen. Prins Wjllkm IIT bewoog
toen de mogendheden tot eene associatie, bragt in Engeland eene omwenteling
tot stand, beklom er den troon, en dwong Lodewijk den vrede (Rijswijk 1697)
te .sluiten. Weldra brak een nieuwe ftorm over Europa los: Karel van Spanje
stierf in 1700 kinderloos, en Lodeavtjk had, in spijt van een deelingsverdrag,
zijnen kleinzoon Philips van Anjou tot universelcn erfgenaam der Spaansche mo-
narchie doen benoemen. Oranje werd toen weder de ziel van een groot verbond,
doch stierf in 1702 zonder kind na te laten, en de gewesten bleven op nieuw
Stadhouderloos: maar de staten hielden zich vast aan de beginselen van den over-
ledenen vorst. Lodewijk werd diep vernederd; hij wist echter Engeland weder op
zijne zijde te krijgen, en bedong, bij den vrede van Utrecht (1713), Spanje voor
zijnen kleinzoon, doch stond de zuidelijke Nederlanden af aan Karel van Oosten-
rijk. Deze, aanvankelijk hiermede niet tevreden, sloot echter in het volgende jaar
den vrede; maar de staten gaven hem eerst België over, nadat hij in 1715 het
barrière-tractaat had geteekend, waarbij hun weid vergund bezetting in de grens-
vestingen te houden.
Er was verslapping in de republiek na de overspanning, verval van het krijgs-
wezen en van invloed naar buiten. In 1740 overleed keizer Karel VI, nalatende
pene dochter, Maria Tueresia, bij eene pragmatieke sanctie tot zijne opvolgster
nangewezen ; maar de mogendheden vielen als roofvogels op zijne nalatenschap.
Hoe vredelievend de staten ook waren, sloeg toch de oorlogsbrand over naar de
republiek: Frankrijk veroverde in korten tijd de barrière, en viel in 1747 het ge-
bied der staten aan. In Zeeland werd toen weder de Oranjevaan opgestoken, en
weldra was de Friesohe stadhouder, als "Willem IV, door al de gewesten tot erf-
stadhouder aangesteld. De republiek bleef behouden , en Oostenrijk ontving bij den
vrede van Aken (1748) zijne Nederlanden terug. Driejaren later stierf Willem IV,
en Anna van Engeland regeerde toen als voogdes over haren minderjarigen zoon
Willem V; doch toen ook zij stierf, trokken de provinciale staten, behalve in
Friesland en Groningen, een groot deel van de magt des stadhouders aan zich.
In 1766 werd echter Willem V meerderjarig, en het begin zijner regering was
rustig; maar in 1780 verklaarde Engeland aan de republiek den oorlog, omdat
hare kooplieden met de Amerikaansche opstandelingen handel dreven. De handel
leed toen onnoemelijke schade, en de vrede van 1784 kostte der republiek Nega-
patnam en het niouopolie op de Molukken. Er was ook verdeeldheid in de re-
publiek ontstaan tusschen den prins, dien men van Engelschgezindheid beschul-
digde, en het volk, dat zich de zaak der vrijheidszonen aantrok, en het oog op
Frankrijk geript hield. Toen Joseph II de republiek wilde dwingen om de Schelde
.♦e openen, trad Frankrijk tusschen beide, en stelde den keizer met eenige mil-
lioenen tevreden. Dit dienstbewijs deed de gee^tdrift der patriotten of vrijheids-
vrienden hooger stijgen, en het kwam lot eene botsing,zoodat de prins van Oranje'
in een gedeelte zijner bediening geschorsten de prinses persoonlijk beleedigd werd.
Dit had eene gewapende tusschenkomst van Praissen en het uitwijken van eene
jnenigte patriotten ten gevolge. In België ontstond ook onrust; doch hier was het
JoBBPH II, die .eene hervorming wilde, waartegen echter geestelijkheid en volk
zich verzetreden. De Oo.stenrijkers werden verjaagd, behalve uit Luxemburg, en
ile gewesten vormden een bondgenootschap, onder den naam van Vereenigde Bel-
gische Staten. Dc jonge staat, door tweespalt verzwakt, werd echter spoedig weder
bedwongen door leorold H, Joskph's opvolger. Heviger onweder broeide in
Frankrijk: de natie kwam in opstand, sloeg aan het hollen, onthoofde den koning,
en kondigde de republiek af. Reeds in oorlog met Oostenrijk en Pruissen, ver-
klaarden de Franschen dien ook aan den stadhouder en aan den koning van En-
geland. In 1794 werden België en Luik door hen veroverd, en daarop trokken zij
de republiek binnen, verwelkomd door de patriotten, terwijl Willem V in 1795
iianr Engeland week.