Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
DE NEDFJILANDEN. 67
157C overleed, waren Holland cn Zeeland nog niet bedwongen. Prins Willem va'n
Oranje stond aan het hoofd dezer beide gewesten, en toen do slecht betaalde
Spaansche troepen aan het muiten sloegen, sloten de zuidelijke Nederlanden met
hem tc Gent eene pacificatie of verdrag, om de vreemde troepen te verjagen en de
algemeene staten te hersteileu. Op het zelfdetijdstip(in 1577)kwamDon Jdan, een
bastaardzoon van Karel V, als landvoogd, maar werd niet ontvangen, voordat
hij bij een eeuwig edict de pacificatie had bekrachtigd. Weinig gezag was hem
gelaten, en toen hij naar meer magt streefde, namen de algemeene staten hem
de teugels uit handen, behalve in Namen en Luxemburg. Ook zijn opvolger, de
prins van Parma, werd alleen in deze beide gewesten erkend ; de overigen namen
xMatthias, "'s keizers broeder, (in 1577) tot landvoogd, en deze stelde Oranje aan
tot zijnen stedehouder. iMaar geweldenarijen der Hervormden, vooral in Vlaan-
deren, bragten scheuring te weeg; en de Malcontenten (Katholieke Walen) ver-
zoenden zich met Spanje, terwijl de noordelijke gewesten zich bij de Unie van
Utrecht (1579) naauwer aaneen sloten. Matthias legde toen de landvoogdij ne-
der, ende opgestane gewesten gingen over tot de afzwering van Philips(1581).
lu plaats van den afgezworen souverein werd de hertog van Anjou gekozen;
docli over Holland en Zeeland behield Oranje het hoogste gezag, Anjod's magt
was zeer beperkt; en toen hij Fransche bezetting in eenige steden wilde werpen,
om met meer klem tc kunnen regeren, mislukte dat te Antwerpen, en hij vlugtto
naar Frankrijk, waar hij in 1584 stierf. In het zelfde jaar werd Willem van
Oranje vermoord, en Parma onderwierp toen Vlaanderen, een gedeelte van Bra-
hand en Antwerpen. De staten wilden nu de souvereiniteit aan den koning van
Frankrijk opdragen; maar deze wees ze van de hand. Het zelfde deed de koningin
van Engeland; doch zij zond den graaf van Leicester , als bevelhebber, met 3000
soldaten. Oldbnbarnevelt, advokaat der staten van Holland, beschermde met
veel beleid de zelfstandigheid dezer gewesten, in spijt van eene magtige partij,
die de opperheerschappij aan Engeland wilde opdragen, en onder zijne leiding
ontstond de republiek der Vereenigde Nederlanden. , als een bondgenootschap van
souvereine gewesten, die door de algemeene staten als één ligchaam werden ver-
tegenwoordigd. Prins Maurits (tweede zoon van prins Willem I), als kapitein-
generaal en admiraal aan het hoofd der republiek gesteld, voerde roemrijk krijg,
zoodat Philips II, geen kans ziende om de vereenigde gewesten te heroveren,
kort vóór zijnen dood de Nederlanden overdroeg aan zijne dochter Isabella , die
met Alkrecjit van Oostenrijk huwde. Albrecht was niet gelukkiger , en zag zich
genoodzaakt ccn twaalfjarig bestand te sluiten, dat in 1621 eindigde, even voor
dat door zijn kinderloos overlijden de Nederlanden terugvielen aan Spanje, waar
toen juist Philips IV den troon had beklommen. Gedurende het bestand was er
twee:ipalt ontstaan in de republiek, eene scheuring namelijk in do kerk, waarbij
de staten van Holland zich ge>teld hadden tegenover de streng Hervormde predi-
kanten, die geen verdraagzaamheid wilden. Om hun gezag tc handhaven, hadden
de staten krijgsvolk, onder den naam van waardgelders, in dienst genomen; doch
Maürits, die tegen hen partij koos, dankte ze af, en van dat oogenblik zege-
vierde de partij, die de souvereiniteit der algemeene staten voorstond. Oldenbar-
nevelt werd onthalsd, en andere bekwame mannen, waaronder H. i>e Groot en
Hoogerbeets, werden uit het bestuur verwijderd, waardoor Maukits, bij het
hervatten van den oorlog met Spanje, minder gelukkig was. Zijn jongere broeder
fßedekik Hendrik, die hem in 1625 opvolgde, deed echter de kans des oorlogs
keeren, en het afgestreden Spanje sloot in 1648 den vrede te Munster. Fredebik
Hendrik was het jaar te voren overleden en opgevolgd door zijnen zoon Wil-
lem II (1647).
De staten van Holland zochten nu weder de gewestelijke souvereiniteit op den
voorgrond tc stellen; want onder het verdraagzame bestuur van Fredrrik Hen-
drik had de vernederde partij het hoofd weder opgebeurd. Prins Willem II
handhaafde echter met kraclit het gezag der algemeene staten, doch stierfin 1650,
nog voor dat zijn zoon Willem III was geboren. Toen zegevierde de geweste-
lijke souvereiniteit volkomen, cn de staten van Holland bewogen de meeste pro-
vinciën Ofn het stadhouderschap onvervuld te laten. In Engeland was Karel I,
schoonvader van Willem 11, onthoofd, cn Cromwell voerde er bewind. Terwijl
eene herstelling der Stuarts voor bet huis van Oranje moest wenschelijk zijn,
zochten de staten van Holland de vriendschap van Cromwell , wiens eischen ech-
ter onmatig waren, zoodat er een oorlog losbrak. Vrees voor eene verheffing van
Oranje deed evenwel Cro.mwell weder vredesluiten, op voorwaarde dat Holland
zich bij eeiie acte van seclusie verbond het huis van Oranje uit alle hooge bedie-
ningen te weren. Toen de Stuarts op den troon waren hersteld, zocht de raad-
pensionaris Jan db Witt steun bij Frankrijk, cn op nieuw brak een oorlog met
Engeland los. DeKoiter, de Trompen, cn andere zeehelden , handhaafden even-
wel op eene luisterrijke wijze den roem van Neêrlands vlag, en dwongen Enge-
st