Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
HET ßlllTSCllK HUK. 41
beide moesten dikwijls op bet zelfde schavot hiervoor boeten. Kort daarna, toen
des konings dochter Maria den troon beklom, kwam de lloomscho kerk er we-
der boven op, cn vervolgde de verschillende bestaande partijen. Menig edel man
stierf onder de hand van den schcrpregter; even als ten tijde van IIenduik VIII
de bisschop Fisiiicit en de edele kanselier Morus, nu onder Maria dc be-
roemde Ckanmeh cn de onschuldige vorstin Jbanio Gray. Tot geluk duurde do
regering van Maria niet lang. Zij stierf, cn hare schrandere zu>ter Elizauetii
beklom na haar den troon (1558-1603). Met regt prijst men de 45-jarige rege-
ring van deze maagdelijke koningin; want met eene waarlijk mannelijke hand
wist zij de vele cn zoo verschillende partijen te leiden, en ofschoon zij zelve tot
de Episcopale, d.i. Bisschoppelijk-Protestanische kerk behoorde, hadden al de
antlere »^ekten rust.
Wat klizanetu geweest was, bleek eerst regt na haren dood, toen Jakob,
zoon van dc ongelukkige Maria Stuart, den Kngelschen troon beklom, en
beide kroonen, de Schotsche en de Kngelsche, vereenigde. Hij en zijn zoon had-
den eene dwaze liefde voor Spanje, en stoorden dadelijk door politieke misslagen
den vrede der nati<?. Elizabeth was despotiekgeweest, doch met versland ; zij daar-
entegen sj)eelden ook voor despoot, maar op eene wijze, waarvan het onverstan-
dige zich dadelijk blijken liet. Elizabeth had goed huisgehouden, en derhalve
Aveinig toestemming tot belastingen noodig gehad; zij daarentegen konden niets
dan verspdlen, en moesten dikwijls in hunnen geldnood toevlugt tot het parlement
nemen. Daar echter wegens het inmengen in kerkelijke zaken reeds ontevreden-
heid bij de Presbyterianen of Puriteinen van Schotland bestond, vertoonde zich ook
«terke tegenstand in het parlement; bezield door het denkbeeld van geloofsvrijheid,
rigtte zich de gesmoorde burgervrijheid weder op, cn eene omwenteling borst uit.
In 1Ü37 sloot men in Schotland eene vereeniging {covenant), en voerde in IC39 dc
wapenen met gelukkig gevolg. Nu trad ook het parlement in openen strijd tegen
de koninklijke partij; in het eerst nog wel gematigd, doch weldra, terwijl dwee-
pers cn hartstogtelijke redenaars do overhand wonnen, met Avoede. De tweemaal
geslagene en gevangen genomen koning werd in 1649, den 3üsten Januarij, ont-
iioofd en eene republiek uitgeroepen. In het eerst streed nog wel Maria's zoon,
inzonderheid door den landadel ondersteund, voor dc kroon, doch nam, na de
nederlaag bij Worcester in 1561, de vlugt op zee, waarna de generaal der In-
dependenien, Olivier Cromwell , aan het hoofd zijner overwinnende troepen,
zich de magt toeeigende, en onder den titel van protector zich in 1653 aan het
hoofd der republiek stelde.
Vijfjaren lang (van 1653 tot aan zijnen dood in 1658) regeerde de protector,
die zich, wanneer hij sprak, van de bij de orthodoxe Protestanten geliefkoosde,
'zoogenaamde bijbeltaal bleef bedienen, met kracht en vastheid, en boezemde het
buitenland, zelfs aan Lodewijk XIV, zoo geen achting, dan toch vrees in.
Maar in den staat zeiven klom het ongenoegen over de dweepzuchtig despoiiekc
heerschappij, welke het verlangen van ware vaderlanders naar echt burgerlijke eu
godsdienst-vrijheid geenszins bevredigde. Naauwelijks sloot Cromwell het oog,
of men maakte een opstand, dwong zijnen zoon en opvolger in het protectoraat
om af te treden, cn riep (in 1660) Karel II uit zijne ballingschap terug.
Hiermode was het huis Stuart weder op den troon hersteld, en de hoop voor-
handen, dat het door de geledene rampen wijzer en beter zou zijn geworden. Maar
slechts edelen van geest leeren met schade of schandü; gewone menschenkinderen
worden cr niet wijzer door. Karel en zijne vrienden namen wel in 1679 genoe-
gen in de habeas-corpus-acie. doch merkten naauwelijks, dat de natie do rust be-
minde, cn er derhalve niets te vreezen was, of zij maakten toebereidselen tot on-
derdrukking der burgerlijke en kerkelijke regten. Het Protestantisme en de con-
stitutie moesten worden ondermijnd en omvergeworpen; cn dit scheen zoogoed te
gelukken, dat men eindelijk geen parlement meer bijeen riep, en edele mannen, als
Lord KussELLen Algernon Sydney, op het schavot bragt. Toen Karel, na eene
regering van 25 jaren, zonder mannelijke erfgenamen stierf, durfde men zijnen broeder
Jakor, ofschoon zijne liefde voor deUoomsche kerk en voor onbepaalde konings-
magt bekend was, dc troonopvolging niet weigeren: aldus werd de 52jarige
Jakoii II als koning erkend. Maar nu ontwikkelde zich de oppositie even zoo
schielijk, als de koning het door zijnen broeder begonnen werk in zijne verblin-
ding trachtte te voltooijen. Reeds onder Karel had zich de partij Aqt FetUioners
(zij, die zich bezwaard gevoelden) tegen de partij der Abhorrers (zij, die de be-
zwaren verwierpen) krachtig verheven, en de toenmaals ontstane kollijhuizen, de
itluhs on -kleine blaauwboekjes zich ten nutte gemaakt. Toen nu Jakob begon
te tiranniseren cn te onthoofden, en geen nieuwe ambtenaars wilde toelaten, dio
niet eerst tot het Catholicisme overgingen, ja zelfs zijnen biechtvader in zijn ge-
heisnen raa<l nam, kregen de Fetitioners of Whius de overhand. Zelfs de Ah'
horrer.s of Torries, die grootcndccls voor de koninklijke maj^t, maar niet voor hcï-