Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
30 RÜROPA.
hem volgde in minister-wnardigheld do kardinaal Mazarïn, die den nieuwen
koning in het denkbeeld van volstrekte magt opvoedde. J^odewijiv XIV was dan
ook slechts zeventien jaren oud, toen hij gelaarsd en gespoord in het parlement
verscheen, en de uitspraak deed «Ik "ben de wet." Van 1651 af, toen liij op
veertienjarigen leefiijd meerderjarig was geworden, heeft hij den tiiel van koning
gevoerd tot 1715, derhalve vier-en*zestig jaren. Alles boog zich voor zijne lui-
men en voor die zijner ministers, van welke een met eere genoemd kan worden,
namelijk Colbert, die de financiën van den staat een tijd lang, zooveel hij kon,
in orde hield. Ook had de koning bij het leger twee goede veldheeren, Türenne
cn Condé namelijk: door hen behaalden het in veldslagen, die hij met den over-
moed van een despoot begon, menige schitterende overwinning, doch ondervond
eindelijk in den Spaanschen successie-oorlog van 1702—1713 smadelijke nederlagen.
Wel werd deze koning door velerlei schrijvers uit zijnen tijd bewierookt; maar
groote denkers moesten hoogst voorzigtig wezen en voor des konings bekrompen-
heid van geest op hunne hoede zijn. En deze bekrompenheid vermeerderde met de
jaren. Reeds in zijn 48ste jaar hief hij het edict van Nantes op, cn vervolgde zijne
Hervormde onderdanen. Tevens namen de verspillingen aan het Fransche hof
zoodanig toe, dat bij den dood des konings, in 1715, de schuldenlast van den
staat 2500 millioen francs beliep.
Hij werd opgevolgd door zijnen achterkleinzoon Loi>ewijk XV, die van 1715
tot 1774 regeerde. Thans begon de zwakheid van het despotismus. Onder het re-
gentschap van den hertog van Orleans met den kardinaal Dujiois, voor den nog
minderjai'igen koning, wierp de zedeloosheid, die zich onder den vorigen mo-
narch nog achter uitwendige vertoon van godsdienstigheid had verscholen, thans
dit masker af, en vertoonde zich in al hare afzigtelijkheid. Welk een invloed dat
alles op kunsten en wetenschappen moest hebben, kan men zich voorstellen.
Het ontbrak echter niet aan schrandere koppen, die zich deden gelden, waar-
onder Montesquieu in de eerste plaats verdient genoemd te worden. Ook
VoTLAiRE droeg het zijne bij om den stand van zaken in al zijne naaktheid ten
toon te stellen.
Toen Lodewijk XV stierf, beliep de schuldenlast 4000 millioen francs, cn de
nieuwe koning Lodewijk XVI had, hoe goedhartig hij ook ware, geen inzigt
of kracht genoeg om den staat van zaken te verbeteren. Toen eindelijk de nood
drong, en het deficit in de financiën door nieuwe belastingen zoude gedekt wor-
den, verklaarde het parlement te Parijs, dat slechts de rijksstanden nieuwe be-
lastingen konden inwilligen. Terstond verbreidde zich een algemeen onstuimig
verlangen daarnaar, en de koning gaf toe. He staten-generaal, die sedert 1614 niet
vergaderd waren geweest, werden tegen den isten Mei 1789 bijeengeroepen. Met
hen begon de omwenteli-ng^ terwijl de derde stan^ de twee anderen, adel Qn geeste^
lijhheid^ noodzaakte, met hem gemeenzaam als nationale vergadering te beraadsla-
gen. Bij bet onderzoek van het staatsbestuur, dat men van het gebrekkige wildo
zuiveren, sloeg men echter, helaas, tot andere gebreken over, en wierp al het
bestaande zonder aarzelen omver. Vergeefs verzetteden zich eenige verstandige
mannen daartegen, en verlangden eene constitutionele monarchie als in Enpeland;
republikeinsche ideën, die reeds sedert tien jaren door de gelukkig uitgevallen Noord-
Amerikaansche omwenteling waren opgewekt en gevoed, vervulden de hoofden,
liet gepeupel van Parijs mengde er zich in; en daar men nog niet ondervonden
had, dat een volk van 25 millioen zielen, en bovenal eene natie als de Fransche,
voor eene republiek ongeschikt is, bragten de overdrevene denkbeelden van vrijheid
cn gelijkheid het hoofd der meesten zoodanig op hol, dat ze geen grenzen meer
kenden. Lieden van verstand, die in het begin aan het hoofd van de omwenteling
stonden, zagen zich genoodzaakt voor de wildste schreeuwers te wijken. Kazende
Jacohijnen maakten zich van het bewind meester; de Fransche natie, anders zoo
beschaafd en beleefd , bevlekte zich in hare opgewondenheid met de ijselijkste
misdaden. Sedert den 21sten September 1792 heette Frankrijk eene repuóWc, doch
in naam der vrijheid was de vrijheid met voeten getreden. De ongelukkige ko-
ning moest voor de zonden zijner vaderen boeten: hij werd den 2lsten Januarij
1793 geguillotineerd, cn ontelbare menschen vielen gelijk hij onder de moordbijl,
tot eerst na twee jaren van schrik de partij van het gepeupel viel, en het schrik-
bewind, dat den loden Maart zich formeel organiseerde, den 28stcn Julij 1794 met
den schavotdood van Rorespierre een einde nam. De republiek, die geen inwen-
dige vastheid kon erlangen, verwisselde hare inrigting, door den 26sien October
1795 een directoire aan haar hoofd te stellen.
In weerwil van de ellende en den onaangenamen toestand, waarin zich het
rijk in dien lijd bevond, verwierven zijne legers, in hunnen strijd met de koningen
van Europa, overwinning cn roem. De hevige opgewektheid der volkeren , en het
vrijlaten aan ieder om van zijn talent te doen blijken, bragten uitstekende hoof-
den cr boven op. Onder de jonge veldheeren der republiek onderscheidde zich do