Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
FRANKRIJK. 29
Philips Adgdstüb van Frankrijk hem (omstreeks 1200) de meeste bezittingen op
het vaste land afnam.
Intusschen hadden het leenstelsel, de ridder- en priesterschap benevens het
kloosterwezen, maar ook de burgerij als evenwigt tegenover den adel in Frankrijk ,
zich zoo geformeerd, als men dat in de middeleeuwen meestal aantreft. Met hel-
denmoed begonnen de kruistogten. In het Zuid-Fransch (Proven9aa]sch) dialect
en in het Noord-Fransch (de moeder van het tegenwoordige) werd veel gezongen
en geschreven. De denkende geest begon te ontwaken en liet op grooten voor-
uitgang hopen. In het zuiden vormde zich zelfs eene sekte tot verbetering der
kerk. Waldenzen of Albigenzen geheeten. Maar de vrecselijke oorlog, waarmede
Paus Innocenciüs III hen bestreed, vernielde met de welvaart des lands ook dc
zich openbarende geestontwikkeling, en de toen opgerigte regtbank van inquisitie
kwam juist van pas om die verder te stuiten. Wel deed op eene andere wijze de
ontwikkeling van het Fransche volk een nieuwen stap, toen Philips de Schoone
(honderd jaren na Philips Adgdstds) zich genoodzaakt zag, niet, gelijk tot
dusver, de hooge geestelijkheid en den adel alleen te raadplegen, maar ook in
13U2 de gedeputeerden van den burgerstand (derde stand, tiers état) op te roe-
pen : zulk eene rijksvergadering heette staten generaal [états génêraux), terwijl de
naam parlement slechts voor de hooge geregtshoven gebezigd werd: maar de bur-
ger.>uind was niet krachtig genoeg, en zelfs de magt van den hoogeii adel kon de
koningen niet zoo ver brengen , dat de staten generaal regelmatig werden opge-
loepen. Bovendien had zich een nieuwe en langdurige oorlog ontwikkeld tegen
Engeland, dat zijne landen in Frankrijk trachtte terug te winnen. In de 15de eeuw
kwam Hendrik V van Engeland aan de kust van Norniandije en won (1415) den
veldslag bij Azincourt; zelts zijn dood (1422) verhinderde slechts weinig de over-
winningen van zijn leger; want Frankrijk was in zichzelf verdeeld. Een zijtak
van het .koninklijk huis, in het bezit van Bourgondië, Vlaanderen en de Neder-
landen, wederstreefde reeds lang den koning, en toen hertog Jan van Bour-
gondië in 1419 op den burg vau Montereau aan de Yonne vermoord werd, trok
zijn zoon, de hertog Philips, openlijk partij voor Engeland, en begroette deu
zoon van den overleden Hendrik ook als koning van Frankrijk. Keeds was Ka-
rel VH moedeloos en op het punt om naar de Alpen te vlugten , toen hij on-
verwaciite hulp ontving. Eene maagd uit Orleans. met name Jeanne of Joiianna »
vol geestdrift voor haar vaderland, trad te vooi'schijn, en voerde als een godsge-
zant de Franschen in 1429 op nieuw moedig in den btrijd. Het belegerde Orleans
werd gered en Karel naar Kheims gebragt, om gekroond te worden. De Maagd
van Orleans (zoo als Jeanne d'Arc of Darc genoemd wordt) werd (30 Mei 1431)
als ketterin en tooveuaarbter levend verbrand. De Franschen echter stapelden de
eene overwinning op de andere. De Engelschen daarentegen verloren alles, tot op
Galais na. Nu zou het misschien tot aller welzijn tijd zijn geweest, zoo de koning
behoorlijk met de drie standen of staten generaal had geraadpleegd; maar verre
vau daar. LodewijkXI, de toenmalige koning, deed de grooten des rijks vree*
zen en beven, zijne magt ontaardde in tiraniiij, en een staand leger steunde die.
Frans I (1515—1547) wist naauwelijks zijnen wil te beioomen. In plaats van den
rijksdag, riep men ten hoogste de notabelen op, en dan nog maar in nood.
Toenmaals drong van Geneve de kerkhervorming ook Frankrijk binnen, en
vond talrijke aanhangers; maar Frankrijk en Duitschland waren het niet eens.
De Duitsche keizers hadden magtige grooten tegen zich, wier voorzalen reeds
lang van grootwaardigheiddragers en kroonvasallen erfelijke regenten waren ge-
worden; in Frankrijk daarentegen stond dc magt der kroon boven aan, en de bur-
gers in vele steden, benevens vele grooten des rijks, die voor de hervorming in
de bres sprongen, moesten wijken, ofschoon eerst na een langen en bloedigen
fctrijd. Het hof nam zeUs zijne toevlugt tot sluipmoord cn ander schandaal, waar-
van de Banholomeus-nacht in 1572 ten eeuwigen dage getuigen zal. Koning
Hendrik IV, een uitmuntend vorst , gaf eindelijk tot geruststelling van het land
het edict van Nantes (1598), waardoor aan de nog overgeblevene Hervormden
verdraagzaamheid verzekerd werd.
De naam Capetingers iiitusschen werd door de toen regerende dynastie niet
meer gedragen. Toen namelijk de regto afstamming van vader op zoon in 1328
was uitgestorven, had Philips van Valois , de naaste bloedverwant, den troon
beklommen. Met Hendrik IV kwam weder eene zijlinie van het zelfde geslacht,
dat van Bourbon, aan de regering. Hoeveel lof men aan dezen Hendrik IV ook
moge schenken, met zijne opvolgers, Lodewijk XIU, XIV en XV steeg het
despotismus meer en meer, verbreidde een zekeren oogverblindenden glans om
zich heen, doch verzonk weldra in onmagtige zwakheid, en deed het rijk O])
zijne grondvesten wankelen. Hiertoe werkte het eerst onder LodewijkXHI diens
eerste minister, kardinaal Kiuhelieü (1624—1642), die do Hervormden ontwa-
pende, en justitie, parlementen en gceatclijkheid trachtte te onderdrukken. Op