Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
294 AZIC.
3)e zuider districten, Boclekombo met Bontain, en Saleycr met de an-
dere eilanden, worden door Rozaghebbers bestuurd.
h. Middelijk gebied: de rijken Kajeli, Tanette, Tello, Wadzjoe en
L oewoe.
c. Beschermde staten: al de overige rijken, dio een bondgenootschap hebben ge-
sloten, met den Netlerlandschen gouverneur tot beschermheer. Boni cn Goa
zijn de eerste loden; ook de sultan der B oeton-eilanden en de vorsten van
Soembawa (een der kleine Socnda-eilanden) staan onder dit beschermheerschap.
B. De Kleine Soenda-eilanden, eene aaneengeschakelde rij,
die zich ten oosten van Java uitstrekt,
Bali (94 v. m. 800,000 bew.) en Lombok (70 v. m. 400,000 bew.) liggen in
de nabijheid van Java. Bali wordt door verschillende vorsten bestuurd; een hun-
ner {de vorst van Mataram) voert tevens gebied over Lombok. Tot 18-13 bestonden
er iractaten, waarbij het klipregt (plunderen van gestrande schepen) werd afge-
schaft Oorlog met Bali, in 184G en 1848. In 1849 werden de vorsten van Bleling
en Karang-Assem verslagen, hunne rijken bij Bangli en Mataram gevoegd, en
het oppergezag van Nederland erkend. In 1857 is een verdrag gesloten, waarbij
de rijken van Dzjcmbrana en Bloling aan Nederland zijn afgestaan.
Soembawa (370 v. m., 800,000 bew.) staat onder den gouverneur van Ccle-
bes. De vruchtbare grond heeft vele vulkanen, waaronder de Tomboro, bij welks
uitbarsting in 1815 het geheele eiland met puimsteen overdekt werd en 12,000 men-
schen omkwamen. Ilet eil. bevat 6 zoogenaamde koningrijken, waaronder Bi ma
het grootste is.
Tot de residentie Timor behooren Florcs of Kndeh, 314 v. m., met 280,000
bew. Ilet is aan de kusten zeer vruchtbaar, doch van binnen bergachtig, boschrijk
en nog weinig bebouwd. Het eiland is bedekt met dorpen, onder eigene opper-
hoofden. Larentueka, aan de oostzijde, is de hoofdplaats. — Soemba of San-
de l hout-ei la n d (108 V. m.), ten zuiden van Flores, is bijna geheel onbekend,
ofschoon het welbebouwd cn door Maleijers bevolkt is. Nog meer zuidwaarts
van Flores ligt Savoe, en ten westen er van Solor, Sabrao, Lomblen,
Poetar en Ombai.
Timor, het grootste (500 v.m. met 1 mill. bew.|, sluit de keten der Kleine
Soenda-eilanden. Het oostelijk gedeelte van Timor staat onder Portugal; onder
Nederland het westelijke, met do hoofdplaats Koepang, eene vrijhaven en zetel
van den resident. Ten z. van Timor liggen de kleinere eilanden Simao en het
zeer vruchtbare Kotti, met 46,000 bew. en de stad Dilliy waar voorheen de
Portugesche gouverneur zijne residentie had. De bevolking der geheele residentie
is bijua 1,850,000 zielen; hiervan komt i mill. op Nederlandsch Timor.
10. De Molukken of Specerij-eilanden, verschillende groe-
pen ten oosten van Celebes, staan onder Nederland. Over de noor-
delijke groepen voert dit rijk een middelijk, over de zuidelijke een
onmiddelyk gebied.
De noordelijke eilanden behooren meest aan de sultans van Ternate en Tidor,
vóór derdehalve eeuw magtige vorsten; de eerste t-trekte toen zijn bewind uit
over het noorden en oosten van Celebcs, en over de eilanden tot en met Timor;
de laatste had zijne magt naar het zuiden en zuidoosten uitgebreid. Na langdu-
rige oorlogen kwamen de meest afgelegene bezittingen dezer vorsten aan Neder-
land, en werden zij voor het overige leenmannen der Compagnie, die hierdoor
den belangrijken specerijhandel in handen kreeg. Zij sloot namelijk overeenkom-
sien met deze vorsten: op de Amboinische eilanden werd do nagel-en op do
Banda-eilandcn de muskaatboom gekweekt, overal elders uitgeroeid. Sedert 1824
is de specerijenteelt weder vrggelaten.
Het gouvernement dor Molukken is verdeeld in 4 residentiën:
a, Amboina, de zeid van den gouverneur. De bevolking der re-
sidentie is bijna 131,000 zielen, waarvan | op de eilanden Amboina en
Boeroe. De stad Amboina oï Ambon heeft 10,000 inw. Van het eiland
Ceram, groot 225 v.m., met sago-palmen en 226,000 bew., behoort
slechts het westelijk gjedeelte tot deze residentie, terwijl het ooste-