Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
OOST-INUIC. 2C7
SocnJtt-eilanden en het scliicrciland Malakka uit. Zij zijn thans in ontelbare volk-
stanimeu verdeeld, eu vormen alle overgangen van zachtmoedigheid tol wreed-
heid; sommigen, zoo als de Batta's op Sumatra, zijn almede nog menscheneters.
Zij zijn voorts landbouwers, mijnwerkers , kooplieden cn zeeroovers. Vele Maleische
volken, zoo als de Maleijers op Sumatra en de Javanezen, hebben eene eigene
letterkunde. Dc Chinezen, wier getal men op 3 mill, schat, hebben, door hunne
nijverheid, op dc Maleijers steeds weldadig gewerkt.
Vóór dc komst der Europeanen bestonden verschillende magtige handel- cn
zeesteden der Maleijers. Deze stonden in een vrij handelsverkeer met elkander,
cn genoten eene buitengewone welvaart. Hunne koningen leefden iu eene onge-
kende pracht en heerlijkheid, en hadden groote legers en oorlogvloten. Du duurdo
tot het begin der 16de eeuw, toen Europeanen hen bezochten en aan hunne wel-
vaart alras een einde maakten. Slechts weinige onafhankelijko Maleische staten
hebben zich nog op Sumatra, Borneo, Celebes cn andere eilanden staande ge-
houden.
In 1529 landden de Portugezen op de Molukken, namen ze in bezit, breid-
den hunne magt over de gehcelen Oost-Indischen archipel uit, cn bleven er ge-
durende de geheele 15de eeuw meesier van. Reeds in 1498 namelijk was door
den 1'ortugees Vasco dk Gama den zeeweg, om de Kaap de Goedo Hoop heen,
naar Oost-Indië ontdekt, waarbij deze zeereiziger te Kalikoet landde. Nu sticht-
ten dc Tortugezen eene volkplanting in Oost-Indië, eu trachtten daar hunne kerk-
leer onder de inlanders uit te breiden; dit geschiedde inzonderheid door de onder-
koningen Fuancesoo d'Almeida van 1505 tot 1509 en Affonso u'Albdqueiiqub
van 1509 tot 1515. Later breidden zich de volkplantingen uit over de geheelo
zuidkust van tran, de westkust van Voor-Indië, het eiland Ceylon, langs de kust
vari' Coromandel, op Malakka, op Java, de Molukken en de Philippijuschc eilan-
den. Do Tortugezen dreven mede belangrijke winst gevendcn handel met China
cn Japan, en sloten andere natiën er van uit; kortom, Portugal was een der
hoofdmarkten van den wereldhandel. De Portugesche magt verviel echter allengs
door onbekwame bestuurders in het moederland, door do vereeniging van hun
rijk met Spanje onder Philips H (1580—1640) en door den afval der Nederlanden
in 1579, die hierbij door Spanje van den handel met Oost-Indic werden uitge-
sloten.
Nu bevond zich zekere Cornelis Houtman, zoon van eenen brouwer te Gouda
in Zuid-Holland, in 1593 voor zaken te Lissabon. Daar Houtman, even als de
meeste Hollandsche kooplieden, van de groote voordeelen had gehoord, die do
handel met Indië den Portugezen opleverde, begon hij daaromtrent onderzoek to
doen, doch werd gevat, tot eene geldboete veroordeeld en gegijzeld, tot die som
voldaan zou zijn. Hij wist echter zijnen handelsvrienden te Amsterdam een brief
te doen toekomen, waarin hij hun verzocht hem het bedrag dier boete als los-
prys over te maken, met bijvoeging dat hij dan zijne gedane ontdekkingen zou
kunnen mededeelen. Het geld kwam over, en Houtman in 1594 in het vaderland
terug. Nu deelde hij wat hij wist aan zijne vrienden mede, die eene vereeniging
sloten, waaraan men den naam van Maatschappij van verre gaf, cn welke onver-
wijld vier schepen uitrustte, waarmede Houtman, als opperhoofd (kapitein ma-
joor), in April 1595 uit Texel in zee liep. Deze kleine koopvaardijvloot liet in
Febr. 1596 aan den mond van dc straat Soenda de ankers vallen. Een inlandscho
loods bragt de schepen van daar naar Bantam. In het eerst werd Houtman
vriendelijk ontvangen door den keizer en zyne grooten; maar de Portugezen,
aan wie dit niet beviel, wisten spoedig de inlanders tegen hem en zijn volk op
te hitsen, zoodat hij te naauwernood zijn leven redde, en de kleine vloot, met
verlies van vele manschappen, moest terugkeercn. Ofschoon nu deze eerste expe-
ditie als mislukt beschouwd kon worden, werd echter terstond tot eene tweede
besloten. Ook vormden zich, op het voorbeeld van Amsterdam, dergelijke genoot-
schappen in de zeesteden der Vereenigde provinciën. Houtsian werd bevelheb-
ber van eene tweede expeditie, die in 1598 in zee ging. Nadat hij Madagascar,
de Malediven en Cochinchina had bezocht, landde hij op Sumatra, waar hij door
den vorst vriendelijk ontvangen, doch kort daarna bij een feest in hechtenis ge-
nomen werd. De schepen, die reeds geladen hadden, keerden zonder hem te-
rug. Men meende reeds dat Houtman vermoord was, toen hij 31 Dec. 1600 aan
boord van een Hollandsch schip kwam, dat voor Atsjicn ten anker lag, waar hij
verklaarde dat hij in gevangenschap werd gehouden, en zich daaraan niet wilde
omtrekken, daar hij de hoop niet opgaf om met den vorst een voor de Nederlanden
voordeelig verdrag te sluiten. De vorst toondQ inderdaad blijken van goeden wil,
doch gaf later gevolg aan de inblazingen der Portugezen, cn verwees Houtman
naar de binnenlanden, waar deze weldra aan dc gevolgen stierf.
Deze Maatschappij van verre y benevens andere kleine maatschappycn, begonnen
echter spoedig in te zien, dat baar belang eeuc naauwo aanocnsliiiling vorderde,
IISSOU