Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
8
NATUUR- EN STAATKUNDIGE AARDRIJKSBESCHRIJVING.
Het verheft zich van de zee af meer en meer, en die oorden, welke
van de zee het verst verwijderd zijn, hebben gewoonlijk ook de
hoogste ligging. Deze gesteldheid des lands, welke men afhelling
noemt, volgen de rivieren, en het is een bewijs voor de aanzienlijke
hoogte eens oords, wanneer men aldaar den oorsprong van belang-
rijke rivieren vindt: b. v. Zwitserland, waar dit het geval is met
den Rijn, de Khóne, de Inn. enz.
Groote gebergten worden door twee andere aan elke zijde inge-
sloten, en er in alle rigtingen door begeleid. De eerste rij bergen
is de laagste, en bestaat uit heuvels en zachtkens in verhevenheid
aanwassende bergen; dit noemt men het voorgebergte. De hierop
volgende bergrij is hooger en steiler; dit heet het middelgebergte.
Daarachter verheffen zich de naakte rotstoppen van het hooggebergte
boven de beide zoo even gemelden. De hoogste gebergten op de be-
kende aarde treft men aan in Midden-Azië en Zuid-Amerika. De
Dhawalagiri of Dholagir (aan de grenzen van Tibet en Oost-Indië,
en meer dan 26,000 voet hoog) is de hoogste berg der Oude Wereld.
Den Chimborago, 20,148 voet hoog, hield men vroeger voor den
hoogsten berg der Nieuwe Wereld; doch tegenwoordig kent men
aldaar nog twee anderen, die hem overtreffen, namelijk den lllimani
en de Sorata, van welke de eerste ongeveer 2600 en de laatste
3500 voet hooger dan de Chimboraijo is.
Onder dalen verstaat men in het algemeen de lagere gedeelten van
het land, in tegenoverstelling van de bergen, die hen omringen. Men
kan hen onderscheiden in lange dalen en dwarse dalen. De eerste loo-
pen tusschen twee bergketenen in de zelfde rigting voort, hebben
een meestal gelijken grond, en hellen zeer langzaam af; ook zijn zij
meestal vrij breed en lang. De dwarse dalen daarentegen zijn slechts
smalle openingen tusschen de bergketenen; de wanden, die hen omslui-
ten, zijn steil en onregelmatig, en de bodem is zeer oneffen.
Onder vlakten verstaat men meer of minder uitgebreide streken
lands, die weinig of niet door hoogten worden afgebroken. Kust-
vlakten of laaglanden liggen nabij de zee, en verheffen zich niet meer
dan 150 el boven hare ojjpervlakte; hoogvlakten of plateaus 2!ijn uit-
gebreide, met de zee evenwijdig loopende streken in berglanden. De
kustvlakten zijn vruchtbaar of onvruchtbaar: de bodem der eersten
bestaat uit vet slib, klei of groeiaarde, en kunnen naar omstan-
digheden beplant worden; onvruchtbare vlakten zijn de broek- of
geestlanden, de heiden, de veenen, en bovenal de moerassen en zand-
woestijnen. Oasen (beter wazen, d. i. valleijen) heeten vruchtbare plekken,
die midden in uitgestrekte zandwoestijnen als eilanden in den oceaan
liggen. Ook heeft men nog steppen, in Amerika, waar ze voorname-
lijk gevonden worden, prairiën, savannen, ^oampa'« en Kano's genoemd.
Dit zijn uitgebreide vlakten, die wel zonder houtgewas en ongeschikt
voor den landbouw zijn, doch met gras van vier a vijf voet hoog
bedekt, en soms aanzienlijke meren bevatten.
Het land is niet alleen van water omringd, maar ook zijne opper-
vlakte bevat velerlei soorten van wateren, die men onderscheidt
met de namen bronnen, beken, rivieren, stroomen en meren. Bronnen
ontspringen meestal in bergachtige streken, op eene ons nog onbe-
kende wijze, uit het binnenste der aarde, en vormen alsdan beken,
die in de eene of andere rigting omlaag stroomen, terwijl zij in haren
loop door regen, dauw, en vooral door gesmolten sneeuw en ijs, dat van
/