Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
184 EUROPA.
als andere Russische vorsten, was liij vol begeerte om te leeren, vol talent om
na te volgen wat goed was, vol geestkracht om zijne iilannen ten uitvoer te bren-
gen. In de 36 jaren zijner regering werden de Rusten op alle mogelijke wijzen
aangespoord om toch van vreemdehngen in künsten en wetenschappen datgene af
te kijken, waarin zij zelve bij deze ten achteren waren. De rebellerende Strelitzen
moesten voor eene Europesche garde, de wanorde van wilde trucpen voor een
meer geregei(J leger wijken. Peter zelf leerde de krijgsdienst a!s een gemeen sol-
daat, en den scheepsbouw als een timmermansknecht. Kerst door Karel XII bij
Narva overwonnen (1700), had hij eindelijk het genoegen, ofschoon dan ook door
overmagt, eene overwinning op de Zweden (bij Poliava in 1709) te behalen, en
zijn vurig verlangen naar het bezit van de Oostzee te levredigen. Liefland, Est-
land, Ingermanland, met Karelen en Viborg, bjeven ïijn eigendom, en Petersburg,
dat hij reeds in 1704 had gesticht, kreeg Kroonstad lot haven, opdat het met liet
beschaafde Kuropa ter zee gemeenschap zou hebben. Onverwacht zag men te Kon-
stantinopel een Russisch fregat uit de Zwarte zee aankomen, terwijl kort daarna
de saar met zijne eigene schepen de golf van Finland bevoer. Ten teeken dat hij
nu eerst een Europeesch monarch was geworden, verwisselde Petku den Groote
den titel van saar (vorst) met dien van imperator (keizer).
Het huis H ols te in - Go 11 orp. 1762 tot heden. — Hij overleed in 1725. Deze
vroegtijdige dood stremde den voortgang van bet aangevangen werk, doch slechts
zoo lang tot zijn hem niet evenarend geslacht was uitgestorven, en de Anhaltsche
prinses Katharina II, als gemalin vau Peter van Holstein-Gottorp (behuwd-
kleinzoon van den grooten Pistes), in 1762 den scepter greep. Zij ^reej:> hem, want
haar gemaal was onttroond; maar zij verstond hem ook te hanteeren. Vóór haren
tijd had men wel saar Peter bewonderd, doch op de Kussische magt nog weiuig
acht geslagen. Katharina"'» regering hield de opmerkzaamheid van geheel Europa
bezig. De glans van haar hof, hare legers, hare vloien ,hare stappen op het gebied
van staatkunde, hare veroveringen, verhieven Rusland onder de Europesche sta-
ten van den eersten rang, en deden de overigen, inzonderheid in Duitschland,
sidderen voor de eeuw, die volgen zou. Zij ontnam den Turken de Tataarsche
landen van do Krim en Otsjakov aan do Zwarte zee, den hertog van Koerland
zijne bezittingen, aan den Poolschen staat geheel Lithauen met Volynië, Podolië,,
enz. In het midden van haar rijk werden 200 nieuwe steden aangelegd. Bij het
Tataren-dorp Odessa, dat zij in 1790 in eene stad herschiep, liet zij een wegwijzer
oprigten, met het opschrift: „Van hier is de weg naar Konstantinopel!" Eu gelijk
zij daardoor haar oogmerk omtrent Turkije te kennen gaf, zoo dreigden hare naar
den Weichsel voortgerukte grenzen, waar nu geen Poolsch rijk meer den Duit-
schers tot bolwerk diende, het geheele westen vau Europa. Rusland, welks zie-
lengetal zich onder haren scepter met 4 vergrootte, werd een kolossus, waar
zeker, nevens pracht, glans en grootendeels uitwendige beschaving, nog groote
laagheid en onwetendheid des volks voorhanden was, doch waarin de fijnere adel
van Liefland en Koerland, bij den Russischen gevoegd, den lust der hoogcre stan-
den voor wetenschap en kunst had opgewekt. Is'iet vreemdelingen alleen stonden
aan het hoofd der keizerlijke legers, maar men zag reeds geborene Russen hen
aanvoeren, gelijk Romantzov en Soewarov. De laatste, berucht door de bloed-
tooneelen in Otsjakov en Praga (de voorstad van Warschau), vocht, onder de
latere regering van Paul, reeds op den bodem van Italië tegen Frankrijk (in 1799)^.
zoodat onder Katiiarina's kleinzoon Alexander de Russische troepen mede ge-
roepen werden om het lot van Europa te helpen beslissen.
Alexander I (van 1801—1825), opgevoed door den wakkeren Zwitser Lauarpe ,
reeds in zijn 22ste jaar na den plotselingen dood zijns vaders ten troon geheven ,
deed veel, dat hem tot eer en zijn volk, inzonderheid de verwaarloosde lagere
klassen, tot voordcel strekte. Er werd voor het onderwijs gezorgd. Zelfs met
de opheffing en de lijfeigenschap werd ten minste een aanvang gemaakt, daar
hij het op zijne kroongoederen gebood, in Liefland en Koerland bevorderde, en
aldus den geheelen hoogen adel een voorbeeld voor de toekomst gaf. Het rijk
werd vergroot, zoowel inwendig door uitbreiding van aanbouw en ondersteuning
der industrie, als daar buiten door veroveringen in Perzië, Turkije, Pruissen,
Polen en Zweden. Wel vermogten zijne veldheeren, die wederom bijna alle bui-
tenlanders waren, weinig of niets tegen Napoleon; zij verloren veldslagen bij
(*) Hieruit ziet iirmi , hoe- verkeerd het is met, van den keizer van Rusland sprekende , dien
rzaur le noemen, t'zaar of tzar is geen RussisrU in 't gelieul, terwijl het saar, sedert 22 Ucl.
1721, toen Petkr den titel vau imijerator aannam, voor de Russische keizers heeft uitge-
diend. Ilij, die , van een zuodanigcn uit den tegenwoordigen tijd gewagende , hem de czaar noemt,
doet als iemand, die, van onzen koning sprekende, hem Zijne Hoogheid den Prins zou noemen.
Hel wourd saar is zeer oud. Abkaiiam's huisvrouw heette, gelijk men weet, Öaka , d. i. vor-
stin. Zie voorts IJildlkiujk , /'erkl. Geil, op het woord saar.