Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
DE VIElt VRIJE STEDEN. 181
aan den llarts, Elbing, Elbury in Gelderland, Emmerik, Frankfort aan den Oder,
Golnoib in Pomnieren, Goslar, Göttingen, Greifswald, Groningen, Halbcrstad, IJall«.
in het Maagdeburgsche, Hamburg, Hameien, Hamm in "Westtalen, Hannover, Har-
derw ijk, He Imste dt, Hervor den in W es t fal e n, Hildesheim, Kampen in Overijssel,
Keulen, Kiel, Koesfeld in Munster, Kolberg, Koningsberg in Pruissen. Krakau,
Kulm, Lemgo in Westfalen, Lixhemin Lotharingen, Lübeck, Lüneburg, Maagde-
burg, Munden, Munster, Nijmegen, Nordheim, Osnabrück, Os^eriur^ in de Altmark,
Paderborn, ilnedlinhurg, Revat, Riga, Rostock, Rugenicalde, Roermond, Salzwedel,
Seehausen in Brandenburg, Soest in Westfalen, Stade, Stargard, Stavoren m'Eyiqs-
land, Stendal, Stettin, Stolpe, Stralsund, Thorn, Venlo, Ulzen in het Lunenhurg-
sehe, Unna in Westfalen, Wasberg in Zweden, Wethen in dc Altmark, Wezel,
Wisbij op Goihland. Wismar, Zutfen en Z.wol.
Van wege hare grooie uitgestrektheid had men het geheele bondgenootschap
in kwariieren afgedeeld, aan wier hoofd Keulen, Dantzig, Brunswijk en Lnbet;k
stonden. Lübeck echter was hoofdstad, waarheen de gezanten van alle bondstedeu
zich tot belangrijke bijeenkomsten begaven. De burgemeesters van Lübeck be-
stuurden het geheel, cn schitterden dikwijls als aanvoerders der vloten of der
landmagt.
Zoo bloeide dit bondgenootschap van de \3de tot de IG-ie eeuw. Kerst toen dc
magt der vorsten in Europa allerwege grooter werd, staande legers opkwamen
cn de muren der steden het vuur van meer volmaakte schietwerktuigen niet meer
weerstaan konden, verviel ook de hanze. Do staten, wier handel voorheen geheel
in de magt der hanze geweest was, wierpen dit juk af. De mecNte steden van het
bondgenootschap kwamen onder vorsten, en hielden daardoor op, vrije leden
eener groote vereeniging te zijn. Ook overvleugelde de handelsnijverheid van de
Nederlanden, en later die van Engeland, allengs den handel der Duitschers, en
de hanze zonk. De laatste hanzedag te Lübeck werd in 1630 gehouden. iSlechts
drie steden voeren nog den naam van lianzesteden : Hamburg, Lübeck en Bre-
men. Hamburg is het rijkst en grootst, rijker zelfs dan het vroeger ooit geweest
is: Lübeck daarentegen heeft nog slechts groote hciinnevingeu aan te wijzen.
De steden Hamburg, Lübeck en Bremen, het overschot der hanze, werden in
1810 in het Fransche keizerrijk ingelijfd. Daar intusschen deze 3 steden in
1813 tot het herwinnen der Duitsche vrijheid hadden medegewerkt, werden zij
bij het Weener Congres, benevens Frankfort aan den Mein, als vrije steden er-
kend, Als zoodanig traden zij den S^^ten Junij 1815 in het Duitsche bondgenoot-
schap, waarin zij te zanien e'éne stem hebben.
HAIfinVRO,
Het gebied van deze stad bedraagt 7 vierk. mijlen, met 201,000,
meest Protestantsche bewoners. Het gedeelte van het ambt Bergedorf
(dat Hamburg te zamen met Lübeck bezit) daarenboven 1| v. m.,
met 13,000 bew. De regeringsvorm is oligarchisch-democratisch.
1. Het stadsgebied. — Hamburg, de rijkste cn belangrijkste koopstad van
Duitschland en eene der aanzienlijkste steden van Europa, ligt in eene vlakke land-
streek aau de Elbe, die zich hier in onderscheidene armen verdeelt, on de Alster
en even buiten de stad ook de Bille opneemt. De stad is van grachten doorsneden,
en heeft 2 havens, eene voor zee- en eene voor rivierschepen, velerhande fabrie-
ken, waaronder vooral de suikerrafünaderijen en tabaksfabrieken opmerkelijk zijn,
voortreffelijke armeninrigtingen, gestichten van weldadigheid en 161,000 inw. On-
der de openbare gebouwen munten inzonderheid uit de fraaije Michaëliskerk
en het groote algemeene ziekenhuis, met 200 zalen. Groote brand, 6 Mei 1842.
In de omstreek van Hamburg liggen de dorpen Eppendorf, Eimsbüttel (eene
veel bezochte uitspanningsplaats der Hamburgers), Barmbeck (groot fabriekdorp
met 1800 inw.), Hamm en Horn. Eilandjes in de Elbe zijn: Ochsenwerder, Moor-
werder, Reitbrook, Bilwerder, Grasbrook en Hamburgsch Finkenwerder (het zuide-
lijk gedeelte hiervan is Hannoversch).
2 Het'ambt llitzebuttel. ~ Ritzebuttel, is een vlek met 2000 inw. Kuxhaven,
vlek aan den niond der Elbe, heeft eene haven, eene quarantaine-inrigting, een
zeebad en 1800 inw. Neuiverk, is een eilandje in de oordzee, met 2 vuurtorens
cn 60 inw.
3. Het ambt Bergcdorf. De stad Bergedorf heeft 2200 inw. De vier kerk
dorpen Neuengramm, Altengramm, Kirchworder en Kurslctck zijn te zamen bekenfl
als de Vicrlanden, zijnde eene hijzonder vruchtbare en voortreffelijk bebouwda