Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
PRUISSEN'. 129
toeneemt. De zeehandel wordt hoofdzakelijk gedreven door Dantzig,
Stettin, Koningsberg, Memel en Straalsund; de handel te land door
Berlijn, Breslau, Maagdeburg, Keulen, Elberfeld, Barmen, Dus-
seldorp en Frankfort aan de Oder,
Het rijk wordt thans verdeeld in 8 provinciën, namelijk: Pruissen^
Posen, Pommeren, Silezië, Brandenburg, Saksen, Westfalen en de Bijn-
provincie, bij welke laatste sedert kort de 2 vorstendommen//oAew^o/-
lern zijn gekomen. Deze provinciën zijn weder verdeeld in regerings-
dislricltn, wier gezamenlijk getal 2G bedraagt, en deze weder in kreisen,
Pruissen, ruim 1178 v^m., met 2,700,000 inw.
1. Regerings-district Koningsberg.
Koningsberg {'?oo]sQh Krolowiec [spr. Krolowjets], d.i. koninklijl^e vergaderplaats),
de hoofdsiacl aan den Pregel, op eenen ongelijken grond, heeft nagenoeg 2 mij-
len in omtrek, een koninklijk paleis, eene hoogeschool, vele fabrieken, belang-
rijken handel, en 79,000 inw. (Geb. Kant.) Pillau, welgebouwde stad aan den
uithoek van een schiereiland, aan de invaart van het Friesche haff, heeft eene
vesting, eene haven en 6000 inw, /Ysc/iAausc» heeft 2000, TapiauZZOQ, Vv'elau4\i)0
inw.; de laatste stad heeft paardenmarkten en in de nabijheid een groot molen-
werk, op de llollandscbe wijze ingerigt. (Jerdauen heeft 2500, Nordenburg 2400,
].abiau 3600, lleiligentheil 3000, '/.inien 2500 en Landsberg 2000 inw. Pruissisck
Kilau met '^700 en Friedland met 2500 inw. zijn door de bloedige veldslagen van
de Pruisen en Russen tegen de Franschen in 1807 bekend geworden. Bartenstein,
aan de Alle, heeft 4200, Kreuzburg 1850, Altenburg 1900, Schppenbeil , Domnau
1600, Bischofsstein SOOO, Bischofsburg 2600, Seeburg 22m eu Rössel 3000 inw. Het
vlek Heilige Linde, met een klooster in een dal, is eene beroemde bedevaartsplaats.
Memel, de noordelijkste stad van den Pruissischen staat, in eene zandvlakte, aan
den ingang van het Kurische haff en de daarin uiiloopende Dange, heeft 12,000
inw., eene uitmuntende haven cn veel handel. Vitte, digt bij Memel, aan zee, is
een groot dorp, met 6000 inw. Braunsberg, nabij den uitloop der Passarge in het
Friesche haff, merkwaardig wegens hare inrigtingen voor theologisch onderwijs,
heeft 10,000 inw. WormdUt heeft 3500, Frauenburq, aan den uit'oop van de Baude
in het Friesche haff, eene domkerk en 2500, Mehlsack 3000 en Gutstadt 3100 inw.
Heilsberg, aan de Alle, heeft een fraai bisschoppelijk paleis en 4500, Wartenburg
3000, Allenstein 3400, Morungen (geb. Herder) 2800, Liebstadt 1800 inw.; deze
laatste sieden drijven levendigen linnen- en garenbandel. Pruissisch Holland, aan
de Weeske, heelt 3500, Muhlhausen 1600, Saalfeld 2200, Osterode 3000, Gilgen-
burg, Hohenstein en Liebemühl ieder 1300, Neidenburg 2800, Soldau 1900, Ortels-
burij 1700, Willenberg 2000, Passenheim 1300, Rattenburg weverijen, veel handel
en 4800, Jjrengfurt J800 en Barten 1700 inwoners.
2, Regerings-district Gumbinnon.
Gumbinnen, de regelmatig aangelegde hooflstad, in eene vlakke landstreek, aan
de Pissa, heeft 7000 inw. Insterburg, aan de zamenvloeijing van de Angerap en
de luster, welke rivieren daar den naam van Pregel aannemen, heeft 10,000 inw.
Goldap, aan de rivier van dien naam, heeft 4000, Darkehmen 2300, Angerburg
3500, Nikolaiken 1900, Sensburg 2400, Johannisburg 2100 inw. By de laatste stad
begint de Johannisburg er heide, het grootste woud van Oost-Pruissen. Biala ha^ft
1300 en Lrjck 3400 inw. Tilsit, levendige stad aan dc vereeniging van de Tilsit en
de Memel, heeft beroemde paardenmarkten, handel cn 14,000 inw. (Vrede 1807.)
Lotzen beeft 2000, Rhein 1500, Raqnit 301)0, Oletzko 3100, Stallupbhnen aan de
Russische grenzen 3100, PUlkallen 1700 en Schirwind 1500 inw.
3. Regerings-district Dantzig.
Dantzig, hoofdstad en sterke vesting, aan de vereeniging van de Radaune en de
Mottlan met de Weichsel, is de eerstö zeehandelstad van den staat, heeft belang-
rijke fabrieken, en met de voorsteden 70,000 inw. Neufahrivasser, vlek met 1500
inw., aan de VVeaterfahrt of den westelijken arm van de "Weichsel, is de haven
van Dantzig. Weichselmünde, kleine vesting ter verdediging van gemelde haven,
Hgt ter plaatse, waar de westelijke arm van de Weichsel in de Oostzee valt.
Neustadt heeft 2100, Putzig oïPauzke 2200 inw. Het vlek Oliva, met 1500 inw. had
eene beroemde Cisterciënser abdij, die thans is opgeheven. (Vrede 1660.) Dirschau
heeft 3000, Stargard 4200, Behrendt 2200, Schönèck mede 2200 inw. Elbing, aan-
9