Boekgegevens
Titel: Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Auteur: Frijlink, H.
Uitgave: Amsterdam: Hendrik Frijlink, 1858
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 680 D 2
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203765
Onderwerp: (Sociale) geografie, cartografie, planologie, demografie: geografie van de aarde
Trefwoord: Geografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Nieuw handboek der aardrijkskunde, met geschiedkundige aanteekeningen
Vorige scan Volgende scanScanned page
88 EUROPA.
Bernoüilli, Lambert, Sulzer, Zurlaüben, Zimmermann, Füsli, MallüT,
Lavater, von Salis, Pestalozzi, Johann Müller, Bonstetten en anderen.
Vaderlandsvrienden stichtten te Schinznach eene maatschappij tot nut van 't al-
gemeen, en pogingen tot verbetering van het volks- en staatsleven begonnen zich
tc verbreiden. Maar voordat zij nog wortel konden vatten, werd, tegen het einde
der achttiende eeuw, de neutraliteit door de Fransche republiek geschonden. Oud
cn nieuw geraakte in tweespalt; het gebrek eener goede bondgenootschappelijke
grondwet maakte sedert 1798 aan vreemde troepen het binnenrukken gemakke-
lijk, en bragt omwentelingen te weeg, die veel goeds, inzonderheid het ophetfen
van het dwaze onderscheid van kantons, beschermgenooten, enz. ten gevolge
hadden, maar ook bijna het geheele bondgenootschap met den ondergang be-
dreigden. Bij geluk droeg Mapoleon aan het republikeinsch bestaan der Zwit-
sers en de bij hen voorhandene volkskracht zoo veel achting toe, dat hij niet als
veroveraar, maar als bemiddelaar optrad, en in 1803 eene andere orde van za-
ken instelde, die echter, toen hij in het jaar 1815 zelf viel, voor eene nteuive
wijken moest. Zwitserland bestond van nu af uit 22 kantons, ieder souverein op
zichzelf, alle door de Tagsatzung (land- of bondsdag) vereenigd, die bij afwis-
seling te Zürich, Bern en Lucern bijeen kwam, en de zaken van algemeen be-
lang behandelde. Deze ïagsatzung echter, die slechts uit de afgevaardigden
van dc 22 kantons bestond, had te weinig gewigt, en tot het nemen van eenig
besluit werden 2/3 der stemmen vereischt. De nieuwe orde van zaken hield zich
derhalve slechts met moeite tot 1830 staande, waarop, onder allerlei geharrewar, do
democratische vorm zich over geheel Zwitserland trachtte te verbreiden, terwijl
men te gelijker tijd naar meer eenheid en kracht voor de hoofden vau het ge-
heele bondgenootschap streefde. Natuurlijk waren er vele aanhangers van het
oude, die daarmede niet instemden, inzonderheid de Ultramontane partij, die
zelfs de Jesuïtcn-orde te hulp riep, en eindelijk onder 7 kanions (Schwyz, Uri,
Untcrwalden, Lucern, Zug, Freiburg en Wallis) het bekende Sonderbund (afzon-
derlijke alliantie) tot t-tand bragt. De uitspraken der Tagsatzung werden getrot-
seerd, en eene scheuring stond in het vooruitzigt, gelijk de onzalige in do 16«ie
eeuw. Op eens echter (in 1847) stond het geheele overig Zwitserland daartegen
op, en wel met zooveel geestkracht, dat het Sonderbund, hetwelk op verschei-
dene kabinetten buiten 's lands rekende, schielijk onderdrukt en de eenheid we-
der hersteld werd. Tot geluk voor de overwinnaars borst kort daarna de om-
wentelingsstorm in de naburige landen uit, waardoor de kabinetten, die het
Sonderbund toegenegen waren, zich verhinderd zagen op den toestand van Zwit-
serland invloed uit te oefenen. Een zoo gunstig oogenblik mögt men niet laten
verloren gaan, en de practische Zwitsers maakten het zich ook'met zooveel ijver
en overleg ten nutte, dat reeds in September 1848 eene wezenlijk verbeterde
bondgenootschappelijke grondwet gereed was. De te groote zelfstandigheid der
bijzondere kantons (kantons-souvereiniteit) moest zich eene beperking laten wel-
gevallen, en in plaats van de Tagsatzung kwamen, als in Noord-Amerika, twee
wetgevende huizen en eene uitvoerende magt. Zij zijn: 1. de naar het getal
hoofden voor 3 jaren gekozen nationale raad; deze bestaat lüt omstreeks 120 per-
sonen; 2. de standen-raad (senaat), waartoe ieder kanton 2 leden stelt, tezamen
derhalve 44. De uitvoerende magt is in handen van den uit 7 i)ersonen bestaan-
den bondsraad, met een bondspresident aan het hoofd. President en raad worden,
de eerste slechts voor 1 jaar, de laatsten voor driejaren , door de beide wetgevende
huizen gemeenschappelijk gekozen. Bern is tot bestendigen zetel van de bonds-
vergadering aangewezen, en aan deze het regt over oorlog en vrede, over ver-
bindtenissen en staatsverdragen, over de belastingen en posten van het geheele
bondgenootschap toebedeeld, terwijl zij ook voor het ambtshalve te voeren ver-
keer der onderscheidene kantons met buitenlandsche regeringen moet zorgen en
dc leden van de hooge bondsrcgtbank voor drie jaren tijds benoemen. Het komt
cr nu op aan, of de nog altijd bewogen partijen in deze verandering zullen berus-
ten ; de overgroote meerderheid des volks schijnt er zeer tevreden mede te zijn.
De twee hoofdrivieren zijn: 1) De Rljrit die in Graauwbun-
derland uit o bronnen ontspringt, den Foor-, Midden- cn Achter-Rijn,
die zich bij Reichenau vereenigen en alsdan den naam van Rijn be-
komen. Deze vormt hierop de grens tusschen Tirol en Zwitserland,
loopt door het meer vanConstans, en verlaat Zwitserland bij Bazel.
Zijn voornaamste zijtak is de Aar^ die ten zuiden van het kanton
Bern uit 3 bronnen ontspringt, door de meren van Brienz en Thun
loopt, de Saane, 'de Emmen, de Reuss en de Lmmet opneemt, en
beneden het stadje Klingenau in den Rijn valt. 2) De Rhone, die in