Boekgegevens
Titel: Leerboek voor de beginselen der kosmographie
Auteur: Steynis, J.
Uitgave: Rotterdam: W.L. Stoeller, 1866
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 200 G 9
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203641
Onderwerp: Astronomie: astronomie: algemeen
Trefwoord: Kosmografie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Leerboek voor de beginselen der kosmographie
Vorige scan Volgende scanScanned page
i. BESCHOUWING VAN HET HEMELGEWELF UIT EEN
PUNT AAN HET OPPERVLAK DER AARDE.
1. Hemelgewelf. Op het oppervlak van de zee, of op een
terrein, waar huizen, boomen, bergen noch andere voorwerpen het
vrije uitzigt belemmeren, is het voor het oog van den waarnemer
bij eenen onbewolicten hemel overal als of een blaauw gewelf,
boven ons, als een gedeelte van een' hollen bol is uitgestreict, van
welken ons oog het middelpunt is. Zou, maan en sterren schijnen
ons toe in dat gewelf geplaatst te zijfl, en onder die menigte van
hemellichten behouden de meesten ten opzigte van elkander eenen
vasten stand, waarom zij vaste sterren genoemd worden.
2. Zenith en verticale lijn. Boven het hoofd van den waar-
nemer schijnt het hoogste punt van dat gewelf gelegen te zijn.
Dat punt wordt het toppunt of zenith genoemd. Denkt men zich
eene lijn, getrokken van dat toppunt tot de plaats, waar de waar-
nemer zich bevindt, dan is dit eene verticale of loodregte lijn, wel-
ker rigting aangewezen wordt door het schietlood.
3. ScuiJNBAKE en kunstige hoeizoii. Denkt men zich door het
oog des waarnemers op die verticale lijn een plat vlak regthoekig
gesteld, dan is dit een horizontaal vlak. Wordt dat vlak tot aan
het hemelgewelf uitgebreid gedacht, dan heet het de schijnbare
horizon, en dit vlak snijdt het bolvormig hemelgewelf volgens eenen
grooten cirkel, zoodat het hemelgewelf zich overal boven den ho-
rizon aan ons als een halve bol voordoet. — De rigting van den
schijnbaren horizon wordt aangegeven door onderscheidene water-
pas-instrumenten, als het timaiermanswatcrpas, de luchtbelbuis,
de luchtbeldoos, het fleschjeswaterpas en dergelijken, of door dc
oppervlakte van eene stilstaande vloeistof. Het op een dier wijzen
gevormde horizontale vlak is dc artificiële of kunstige horizon.
4. Verticaalcirkels. In fig. 1 stelt M het oog, T het top-
punt, TM de verticale lijn, het vlak HH'H'H'" de schijnbare
horizon voor, zoodat de hoeken TMH, TMH', TMH' en TMH" allen
1