Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
im
ijzerkern D in de spiraal naar beneden bewogen, terwijl A buiten den stroom
gesloten is; de einden m en n eindigen in een geroeenscbappelijk verbindings-
punt, dat met de negatieve pool verbonden is; men zou ook dit verbindings-
punt kunnen doen verwisselen. liet is zeer te betwijfelen, of ook deze inrig-
ting in het groot aanwendbaar zoude zijn.
Alvorens tot eene andere, meer nuttige toepassing van de electromagnetische
spiralen over te gaan, willen wij den invloed doen kennen, welke deze spi-
ralen op den moleculairen toestand der ligchamen uitoefenen.
Weinige jaren geleden namen de hoogleeraren Page in Noord-Amerika, en
bijna gelijktijdig met hem, Marrian en Blatson in Engeland, het volgende waar:
wanneer men in eenen spiraalvormig gewondenen geleiddraad eene staaf van
week ijzer plaatst, eu door den draad een' electrischen stroom laat gaan, zoo
hoort men, bij het openen en sluiten van de keten, en dus bij het magnetiseren
der staaf en het weder doen verdwijnen dier magneetkracht, cen eigenaardig,
droog tikkend geluid, hetwelk klaarblijkelijk in die staaf wordt voortgebragt.
Naauwelijks was dit verschijnsel door genoemde heeren bekend gemaakt,
of het werd door de hoogleeraren de la Pdve te Geneve en van Breda te Haar-
lem naauwkeurig in zijne bijzonderheden onderzocht. Ziehier eenige weinige
merkwaardigheden van de velen, die deze beide heeren bij dit onderzoek heb-
ben ontmoet.
1*. Het vermelde electro-magnetische geluid wordt, bij matige afmetingen
der staaf en goed berekende omwinding (zie bladz. 728), reeds door een stroom
te weeg gebragt, die door 5 kleine grovesche elementen wordt ontwikkeld.
2°. Spant men in plaats van dc staaf een' ijzerdraad iu de spiraal, welke
draad door een daaraan gehangen gewigt regt wordt gehouden, dan verkrijgt
men bij het openen en sluiten der keten een nog sterker geluid dan in de
staaf.
3*. Bij eene ondenkbaar snelle verbreking en sluiting van den stroom ,
Tolgt nog even zeer het gewone geluid. Tot het nemen dezer proef bevindt
zich in Teyler's museum een, door den heer Logeman uitsluitend daartoe
vervaardigd, werktuig, waarmede men den electrischen stroom tot 500 malen
in ééne seconde kan verbreken en sluiten; en bij die snelle verbreking en
verbinding, en dus gedurende eeu tijddeel van het vijfhonderdste deel eener
seconde, hoort men nog het geluid, en loopt derhalve niet alleen de stroom
door den geheelen draad, die bij Teyler's grooten toestel wel 100 el lang is,
maar in dienzelfden, ondenkbaar korten oogenblik, wordt de magneetkracht
ook weder opgewekt en vernietigd. Inderdaad, dit is een belangwekkend ver-
schijnsel! ^
4*. Niet alleen bij het voortbrengen en doen verdwijnen van de magneet-
kracht wordt er geluid in een' ijzerdraad opgewekt, maar ook wanneer de uit-
einden van dezen ijzeren draad zelveu met de batterij in verbinding worden
gebragt, en wanneer dus die draad mede een deel van den sluitdraad der