Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page

geladen geweer wordt afgeschoten, doorboord worden. Een vensterglas scheurt
niet eens, wanneer er zulk een kogel een rond schij^e uit wegneemt. Een tame-
lijk dik houten staa^e, dat met de beide einden op twee haren, op de randen
van twee wijnglazen of de beide wijsvingers rust, kan door middel van een'
snellen krachtigen slag met een' stok doormidden geslagen worden, zonder de
haren of de glazen te breken of de vingers te bezeeren. De deelen, welke door
het schot of den slag werden getroffen, ondergingen eene te snelle verplaatsing,
dan dat zij den tijd zouden gehad hebben, om die beweging aan de overige
massa mede te deelen.
Indien eenmaal het ligchaam in beweging is gebragt, dan heeft de kracht,
die deze beweging bewerkte, een einde, en het is alsof deze nu in het bewe-
gende ligchaam is overgegaan. Immers zoo ik een' bal tegen een'spiegel werp,
breekt het glas even zoo wel, als wanneer ik den bal in dc hand houd en hem er
tegen aan sla. In het laatste geval zat de kracht zoo het scheen onmiddellijk
in dc hand, maar in het vorige mag men zeggen, dat de kracht uit de hand
in den bal is overgegaan; want de eerste was in rust, toen de laatste den
spiegel verbrijzelde; dc bal gehoorzaamde slechts aan de kracht, die hem door
de hand was gegeven.
Veronderstelt eens, dat ik een' bal van 1 pond met eene kracht voortwerp,
die hem 1 cl in eene seconde doet afleggen; dan zal ik met dezelfde kracht
een' bal van 2 pond slechts ^ cl in eeneseconde kunnen doen voortloopen; een'
van 3 pond slechts j el enz.; en wel, omdat die gelijke kracht zich over
twee en driemaal meer atomen moet verdeelen. Hieruit zien wij, dat altijd, voor
eene zelfde kracht, het vermenigvuldigde van het gewigt met de snelheid gelijke
getallen zal opleveren. In het gegevene voorbeeld is ook waarlijk 1 X 1 1»
2 X 1 - 1 3 X 3 irz 1. Dit product van de snelheid des ligchaams en de
massa of het aantal vaste stofdeelen, noemt men de hoeveelheid van beweging.
Dewijl wij nu gezien hebben, dat gelijke krachten ook gelijke hoeveelheden van
beweging voortbrengen, alsmede dat de beweegkracht zich in het ligchaam ver-
plaatst, of dit laatste als het ware tot eene bewaarplaats der kracht maakt,
zoo kan het niet anders, of dezelfde kracht moet verschillende ligchamen dan
ook hetzelfde doen uitwerken; en hieruit blijkt alzoo, hoe regt geschikt de
hoeveelheid van beweging is, om de krachten van bewegende ligchamen af te
meten. Men zegt, dat eene beweegkracht het dubbel, drievoud of viervoud,
enz. van eene andere is, indien zij het dubbel, drievoud of viervoud der hoe-
veelheid van beweging van deze andere voortbrengt. — De krachten zijn dan
derhalve tot elkander in reden, als de hoeveelheid van beweging, die zij elk voort-
brengen, of als de producten hunner massaas en snelheden.
Zijn de massaas gelijk, dan zijn de krachten tot elkander als de snelheden, die
zij veroorzaken; en is de snelheid dezelfde, dan zijn de krachten tot elkander in
reden als de massaas. Hieruit blijkt dat, indien een kogel van 10 pond, voort-
gaande mot eene snelheid, die hem 2 palm in eene seconde doet afleggen, op