Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.646
gedachte kwam, om die vonken en dat geknap bij den bliksem en donder te
vergelijken; hij had zelfs de stoutheid eene overeenkomst vast te stellen tus-
schen dit zwakke verschijnsel en eene der prachtigste en grootste werkingen
der natuur; maar men konde zijne onderstellingen zonder bewijs niet als waar
aannemen.
Benjamin Franklin, een Noord-Amerikaan, gewezen boekdrukkersleerling,
een man, die aan de beoefening der letterkunde die der natuurkunde, en vooral
een onvermoeid onderzoek naar den aard der electriciteit paarde, kwam op de
gelukkige gedachte, om de electriciteit in de onweêrswolken zelven te zoeken,
en slaagde er in, om een proefondervindelijk bewijs te leveren voor de waarheid
van Wall's stelling. De scherpzinnige man meende, dat spitse metalen stangen,
die op hooge gebouwen overeind wordeu gesteld, de electriciteit uit de lucht
moesten opzuigen. Hij wachtte met ongeduld de voltooijing af van een'toren,
die toen te Philadelphia werd opgebouwd, ten einde daarop zijne spitsen op te
rigten. Voortvarend en ijverig als hij was, viel hem dit wachten te lang, en
bedacht hij een ander middel, om een ligchaam zoo hoog, als hij dit verlang-
de, in de lucht op te voeren. Bij eene onweêrsbui, die zich iu Jumj van het
jaar 1752 aan den hemel vertoonde, ging hij, van niemand anders dan van zij-
nen zoon vergezeld, omdat hij vreesde uitgelagchen te zullen worden, wan-
neer zijne proeve mislukte, naar het veld, en liet daar eeuen vlieger op,
ten einde deze door de in de lucht aanwezige E ook electrisch te doen wor-
den.
Er trok eene wolk over zijn hoofd, maar er ontstond geene werking; andere
dreven er voorbij, en hij zag niet de minste sporen van electriciteit. Eindelijk
begonnende vezels der draden, waaruit de koord, die hij gebruikt hadom den
vlieger op te laten, was zamengesteld, overeind te staan; er liet zich eenigge-
ruisch hooren; Franklin hield den vinger nu aan het benedeneinde der koord,
en ziet er sprong eene vonk over, die ras door meerdere werd achter-
volgd. Waarlijk, dit was wel geschikt om den ijverigen man in verrukking te
brengen.
In Junij van het jaar 1753 kwam de Romas te Nerac, in het Zuiden van
Frankrijk, door het denkbeeld van Franklin geleid, zonder echter van diens
proefneming, zoo even vermeld, iets te weten, insgelijks op de gedachte, om
de electriciteit, door middel van eenen vlieger te onderzoeken. Zijne moeite
werd meer glansrijk beloond dan die van Franklin; want hij gebruikte de doel-
matige voorzorg, om de koord over de geheele lengte met een' metalen draad te
doorweven.
Toen de Romas zulk een' electrischen vlieger opliet, plaatste hij aan het einde
van de koord eene geïsoleerde blikken buis als conductor. Dekoord was omtrent
240 el lang, de vlieger vierkante el groot, en hij steeg tot eene hoogte van
170 el; de Romas trok toen uit den conductor vonken, welker geknetter men
200 schreden ver hooren kon. De electrische werkkring strekte zich tot 1 me-