Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.593
tittelde lijnen is aangewezen. Wil men den conductor voor de verzameling der
negatieve electriciteit doen dienen, dan brengt men de koperen buizen CC onder
en boven in verhand met den stijl nn, met welke de wrijvers aa, die negatief
electrisch worden, geleidend zijn verbonden, terwijl men de positieve electriciteit
van de bollen ^ en ^ in den grond doet wegvloeijen, door middel van de half-
cirkelvormige staaf 0 0, welke men, door haar eene horizontale rigting te geven,
met die bollen en den toestel M, waarop de kruk rust, in gemeenschap stelt.
Bij opwekking van de op den conductor D verkrijgt die boog o o de stelling,
welke hij in de figuur heeft, en staat dan in gemeenschap met de kussens en den
grond. liet geheele werktuig is, ten einde —E op te kunnen zamelen, zooals
vroeger reeds is te kennen gegeven, door de glazen stijlen N N geïsoleerd. De
kruk, waardoor de schijven worden omgedraaid, heeft eene bijzondere inrigting,
want er is 4 m^n noodig om dit kolossale werktuig in beweging te stellen. De
Instemming van den bol F zullen wij later aanwijzen.
Een zeer verrassend verschijnsel heeft er met dit werktuig plaats, indien men
de beide electriciteiten, die n. 1., welke op de glazen schijven, en die, welke op
de kussens of wrijvers wordt opgewekt, door eeu' langen en zeer dunnen metaal
draad vereenigt, en welke draad dus bij de stelling, die fig. 352 aangeeft, met de
wrijvers en den conductor moet veidjonden worden. In dat geval veroorzaakt de
hereeniging der beide electriciteiten in dien draad over de geheele lengte een
heerlijk lichtomkleedsel; door zulk een' draad geïsoleerd te spannen langs de
balustrade der boekengalerij, werd gedurende de werking der machine het ge-
heele museum prachtig verlicht.
Behalve de beschrevene electriseermachines bestaat er nog eene, waarvan wij
noodzakelijk gewag moeten maken; zij wijkt geheel eu al in zamenstelling van
de beschrevene af; toch heeft zij de bekende waarheid tot grondslag harer zamen-
stelling: ••door wrijving worden de ligchamen electrisch." De wrijvende zelfstan-
digheden zijn hier echter geen glas en een amalgama, noch glas en zijde, noch hars
en bontwerk, maar metaal en stoom, of liever metaal en tot water neilergeslagen
stoom. Het bedoelde werktuig wordt daarom sloom-eleclriseennachme genoemd.
Vier of vijf jaren geleden kwam er in den ketel eener stoommachine, die ge-
plaatst was in eene der kolenmijnen in Noordelijk Engeland, nabij Newcastle,
eene kleine opening, waardoor de stoom ontsnapte. Toevallig raakte eeu der
werklieden, W. Patterson, met de eene hand den hefboom tier seiligheidsklep
aan, in wier nabijheid de opening was ontstaan, terwijl de andere hand in deu
ontsnappenden stoom geraakte; en ziet, op denzelfden oogenblik gevoelde hij
eene eigenaardige prikkeling. Bij later onderzoek bleek, dat, waimeer hij de eene
hand in den stoomsprong"^hield, en met den vinger der andere deu hefbotmi d^r
veiligheidsklep of elke andere plaats van den ketel naderde, er vonken uit het
metaal werden getrokken. Dete waarneming was genoeg, om een verder onder-
zoek uit te lokken. Dit voortgezet onderzoek leidde tot de volgende ontdekking:
r. dat de oorzaak van de opwekking der electriciteit alleen was gelegen iu tie
2G-'