Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
59f
dau de positieve electriciteit wegstroomeii en de negatieve kan behouden worden.
De hiernevens afgebeelde electriseermachine (zie fig. 351) is op eene geheel
andere wijze zamengesteld dan de beschrevene. De groote schijf wordt hier ver-
vangen door een' glazen cilinder a, die met de as 6 kan rondgedraaid worden, en
die ter wederzijde een geleider r eu v heeft. Deze geleiders ren v kan men uit
houten cilinders of stevig bordpapier doen bestaan, en ze met bladtin beplakken.
Waarom men ze aau beide einden, gelijk uit de figuur blijkt, van bollen heeft
voorzien, hen door glazen pooten heeft ondersteund, en den glazen cilinder voor
een gedeelte met een stuk taf heeft bedekt, is bij de vorige verklaring aangewezen.
Het wrij&niddel of het kussen e is op dergelijke wijze als de vroeger beschre-
vene wrijver ingerigt, en vastgehecht tegen den geleider r; het kau door middel
van schroeven, zoo zulks noodig is, vaster tegen den cilinder a worden gedrukt.
De andere geleider v is met punten bezet, ten einde de electriciteit van het glas,
nadat dit eene halve omwenteling Tolbragt heeft, te kunnen overnemen. Wil
men door middel van deze inrigting den conductor v met positieve electriciteit
laden, zoo brengt men den geleider r, door middel van eenen anderen geleider,
met den grond in gemeenschap; en wil men in den conductor r negatieve electri-
citeit ophoopen, zoo brengt men door eenen geleider de verbinding van den con-
ductor V en den grond tot stand. Deze vorm van electriseermachines komt
thans zelden meer voor.
Als een zeer merkwaardig voorbeeld der electriseermachines van oudere
zamenstelling dan die, in fig. 349 afgebeeld, voegen wij hier nog bij de teekening
en beschrijving van Teyler's reusachtige machine, een werktuig, dat eene buiten-
gewone vermaardheid heeft verkregen, en in grootte slechts door dat in de Poly •
technic Institution te Londen wordt geëvenaard. Wij gevoelen ons tot deze be-
schrijving verpligt, omdat dit werktuig eene inrigting uitmaakt, door onzen land-
genoot van Marum bedacht, die in vereeniging met Cuthbertson vele belangrijke
instrumenten, tot electrische proefnemingen bestemd, heeft in wezen geroepen.
Fig. 352 stelt het werktuig in zijn geheel voor. Het bestaat niet uit ééne maar
uit twee glazen schijven l en K, die ruim 16 palmen middellijn hebben, en waar-
van het glas 1 duim dik is. Deze schijven worden, onder-en bovenaan, zoo als de
figuur duidelijk aangeeft, door 4 paren kussens a a gewreven, die door veéren eu
schroeven naauwer tegen het glas kunnen worden aangedrukt. E E zijn lappen
gewaste taf, die het veronzijdigen der op de schijven opgewekte electriciteit door
de lucht verhinderen. D is de conductor, waaróp elke soort van electriciteit naar
verkiezing kan worden opgehoopt; hij is weder door eene glazen stang geïso-
leerd. Wanneer men er de op wil verzamelen, vereenigt men de koperen
armen CC met de groote koperen bollen A A, die de armen BB, van scherpe
punten voorzien, dragen; digt langs deze laatste schuiven de schijven I en K
heen, die, positief electrisch geworden zijnde, de —E des conductors aantrekken
en op dezen de -}-E terugstooten. De geelkoperen buizen C C passen in openingen,
die in de bollen A A en in den conductor D zich bevinden, zooals door de ge-