Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.572
bewees door oiilelbare vele proefnemingen, dat de magneetkracht op alle ligcha-
men invloed uitoefent. Wel is waar, men had dien invloed op enkele ligchamen
reeds voor lang leeren kennen, cn onze landgenoot, professor Brugmans, had reeds
in 1778 het eerst op de afstooting van hismuth door den magneet de aandacht
gevestigd; maar Faraday's onderzoekingen hebben helderheid en orde aan de
verschijnselen gegeven, en ons tot de overtuiging gebragt, dat de stof even zoo
algemeen aan de magneetkracht schijnt onderworpen te zijn, als zij zulks is aau
de zwaartekracht, cohesie, enz.
Faraday heeft ons tweederlei wijzen leeren kennen, waarop de magneetkracht
zich openbaart, twee wijzen van krachtsuitoefening, die lijnregt tegen over
elkander staan, die even zeer van elkander verschillen als de noord- en zuidpool
van eenen magneet, als positieve en negatieve electriciteit, die wij in eene vol-
gende afdeeling zullen leeren kennen.
Tallooze proefnemingen hebben hem namelijk doen zien, dat alle ligchamen
of door de magneetkracht worden aamjetrokkeny of er door worden a/^citóoecn.
De eerste soort heeft hij magnetische de tweede diamagnetische stoffen genoemd.
Niet ééne vaste of vloeibare zelfstandigheid, die hij aan zijn onderzoek heeft
onderworpen, was ongevoelig voor de werking des magneets, zij werden door
dezen of afgestooten of aangetrokken; alleen eenige luchtsoorten toonde zich
onzijdig: zij werden door de magneetkracht noch aangetrokken, noch afgestooten.
Men gevoelt, dat deze zoo geheel nieuwe werking van de magneetkracht, zoodra
Faraday ze had bekend gemaakt, overal met de grootste belangstelling werd ver-
nomen. Het was inderdaad eene der belangrijkste ontdekkingen in deze eeuw.
In alle lauden haastten zich de geleerden, om zijne proeven te herhalen. Ook in
ons vaderland, en wel te Haarlem in Teylers museum, werden ze door den hoog-
leeraar van Breda het eerst, met nog krachtiger magneten dan Faraday daartoe
gebruikte, herhaald, en met vele andere belangwekkende vermeerderd. Wel is
later bewezen, dat de magneten niet die buitengewone kracht behoeven te hebben,
om de verschijnselen te doen optreden, als welke Teylers toestel bezit, maar de
proeven worden door laatstgenoemde ongetwijfeld te treffender en vallen meer
in het oog. Teylers magneet is hiernevens (zie fig. 343) zoodanig afgebeeld, als
zij door Logeman te Haarlem vervaardigd eu toegerust is.
De groote ijzeren hoef wordt op eene bijzondere wijze, die wij later hopen
te vermelden, tot magneet gemaakt; het is ook hier geheel voldoende, zoo wij
slechts weten, dat de boef een buitengewoon krachtige magneet is. Hij beeft,
regt uitgelegd zijnde, eene lengte van omtrent 14 palm; zijne beenen zijn 5 ä 6
palm lang en hebben omtrent 1 palm middellijn; wanneer hij magnetisch wordt
gemaakt, draagt hij ten minste 3000 kilogrammen.
Dit zware ijzeren ligchaam rust op een houten onderstel A ß, en de beide
polen C eu D reiken door den bodem vaneen ingelijks op dit onderstel rustend
glazen kastje, waarin men toegang verkrijgt door eenen der zijwanden £ G op
te schuiven. Over de beide pooleinden kunnen twee week-ijzeren platen C en D