Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
Eene merkwaardipe kristalschieting valt erbij]bevriezend water op te mer-
ken Van tijd tot tijd vormen zich aau de oppervlakte dezer vloeistof fijne naal-
den, die zich op duizenderlei wijzen in takken naar alle kanten uitbreiden, elk-
ander doorkruisen, dikker worden, tot eindelijk liet water geheel niet ijs is
overdekt. Wie kent niet de schoone figuren, de planten, boomen, vederen,
bladeren, enz, die de bevrozene dampen des winters op de vensterglazen afschil-
deren ! Beziet eene sneeuwvlok door een sterk vergrootglas, en zij vertoont de
schoonste kristallen, vereenigd onder de gedaante van fijne blaadjes of vederen.
De figuren dier sneeuwvlokken zeshoekige sterren zijnde, vermoedde men, dat
het ijskristal tot de zesvlakken moest behooren. Door het onderzoek van de wijze,
waarop het ijs het licht doorlaat, zoo als later zal worden vermeld, heeft men
ontdekt, dat dit vermoeden gegrond was.
Uit het bovenstiiande blijkt nog, dat men in het binnenste der aarde de
meeste kristallen aantreft. Behalve de edelgesteenten vindt men er in gekristal-
liseerden toestanil, gips, zwavel, en ook die schoone, kostbare, helderder dan
glas doorschijnende zelfstandigheid, onder den naam van berg-kristal bekend.
Ook de metalen kristalliseren er zich. Wilt gij zeiven een metaal kristallen doen
schieten, neemt een weinig zoogenaamd loodsuiker, eene zeer'onkosthare stof,
bestaande uit lood, dat in azijn-zuur is opgelost, en welke oplossing zich daarna
tot eene, veel naar suiker gelijkende, zelfstandigheid, waarin volstrekt geen
lood zigtbaar is, heeft gekristalliseerd; lost deze suiker in water op, dan blijfl
het lood in de witachtige vloeistof altijd nog even onherkenbaar; hangt nu in
het vocht een stukje goed blinkend gemaakt zink, aan een draadje gebonden,
dan zal na weinige oogenblikken het lood zich glinsterend en onder de gedaante
van fijne naalden tegen het zink kristalliseren. De natuurkracht, welke hier
de kristallisatie begunstigt, zullen wij later behandelen.
Ik heb gezegd, dat de kristallisatie der ligchamen waaischijnhjk de oorzaak is
van vele bijzondere eigenschappen, die zij bezitten. Deze bepalen zich hoofdzake-
lijk tot het doorschijnende, ondoorschijnende, harde, weekc, broze, laaije, rekbare
smeedbare, buigbare, veérkrachtige^ poreuse, digte, enz. der vaste stoffen.
Doorschijnend noemt men eene stof, wanneer de atomen zoodanig gesteld zijn,
dat zjj het li« ht doorlaten, zooals de lucht, het water en vele kristallen.
Ondoorschijnend, wanneer het zoo even genoemde niet plaats heeft, zooals bij
hout. Steen, de metalen, enz.; hoewel goud, zeer dun uitgeslagen en op glas ge-
plakt, eenigzins doorschijnend wordt. Dat somtyds ondoorschijnende ligcha-
men door vocht doorschijnend kunnen gemaakt worden, vonden wij in den
hydropliaan bevestigd. Papier, met olie bestreken zijnde, wordt insgelijks
doorschijnend of liever doorzigtig. Door het kristalliseren worden dikwijlsou-
doorschijnende stoffen doorschijnend. Koolstof in amorphen toestand, dat is,
zooals ze in steenkolen, houtskool, lainpzwart, enz. voorkomt, is ondoorschijnend;
maar als kristal, gelijk de diamant, die toch uit zuivere koolstof bestaat, ons doet
zien, zeerdooischijnend. Kleiaarde is ook inden gekristalliseerden staat doorschij-