Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
SI7
Wordt in plaats van de warmtebron c een heete kogel of een vierkant blikken
bakje met heet water geplaatst, en in het andere brandpunt d een thermometer,
zoo zal deze rijzen; ook die ligchamen stralen derhalve warmte uit. Men ziet
door deze proefnemingen hoe geschikt zulk eene inrigting is, om de uitwerking
eener warmtebron te versterken. Men zegt, dat Archimedes op dergelijke wijze
de schepen der Romeinen verbrandde. Hij zoude namelijk de zonnestralen allen
in een punt hebben vereenigd, door verschillende kleine spiegels zoodanig te
plaatsen, dat zij met elkander als 't ware een' grooten hollen spiegel, bestaande
uit vele kleine platte vlakken, vormden. Men kan inderdaad in het brandpunt
vau den naar de zon gerigten spiegel metalen doen smelten.
Verschillende proefnemingen hebben bewezen, dat het stralend vermogen, of
liever de afkoeling door uitstraling, der ligchamen niet gelijk is, maar dat zulks van
de grootte en den toestand der oppervlakte of van den aard der stof afhangt. De na-
tuurkundige Leslienam, om dit te bewijzen, een' hollen kubus, welks zijwanden
uit verschillende stoffen vervaardigd waren; dit bakje werd met heet water ge-
vuld en op gelijken afstand van de vier zijvlakken werden vohnaakt gelijke
thermometers geplaatst; deze, hoewel aan dezelfde warmte blootgesteld zijnde,
rezen geen gelijk getal graden. Hetzelfde verschijnsel deed zich op, wanneer het
bakje geheel uit dezelfde stof, bij voorbeeld blik, was gemaakt, maar de buiten-
zijde der zijvlakken niet even glad of gelijk gekleurd waren. Het bleek, dat ruwe,
donkere oppervlakten veel meer warmte uitstralen dan gepolijste of ligt gekleurde
vlakken. Op eene zeer eenvoudige wijze kan meu zich van de waarheid vau het
bovenstaande overtuigen, door op gelijken afstand van de bollen a en 6 fig. 284,
zeer in de nabijheid van deze, twee holle cilindertjes of emmertjes te plaatsen, het
eene van buiten blank gepolijst, het andere met lampzwart of eene doffe zwarte
kleurstof bedekt. Wanneer men nu deze cilindertjes met heet water vult, zal
men aan den stand van het vocht cd zeer spoedig bemerken, dat de bol, bij het
zwart gemaakte metaal geplaatst, veel meer warmte ontvangt dan die bij het ge-
polijste.
Om de uitwerking te versterken, bragt Leslie den bovengenoemden kubus iu
het brandpunt c, (zie fig. 152*^), en den differentiaal thermometer in het punt d;
keerde toen achtereenvolgend de verschillende zijvlakken van het bakje naar den
hollen spiegel a toe, en merkte de veranderingen vau den thermometer op. Op
deze wijze is ook aangetoond geworden, dat het stralend vermogen der metalen
vermeerdert, naarmate zij digter, dat is, door kloppen of drukken vaster wor-
den. De meest geschikte toestel, tot waarneming van deze eu nog andere te
vermeldene verschijnselen betrekkelijk de stralende warmte, is die van Melloni,
in fig. 305 afgebeeld.
Het voornaamste deel van deze inrigting is de thermo-multiplicator T, welks
inrigting wij eerst bij de behandeling der electriciteit kunnen verklaren. Vol-
doende zal het hier zijn te weten, dat er bij de minste verwarming, die het
werktuigje T ondergaat, een electrische stroom wordt opgewekt, die door de