Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
.511
(ligheden de warmtegeleider. Bij liet ijzer is het was in denzelfden tijd weder
verder gesmolten dan bij het lood; en terwijl het was aan de koperen staaf reeds
geheel is weggesmolten, is de smelting op het glas nog slechts over eene zeer
geringe lengte gevorderd, en die op het hout nog naauwelijks begonnen. Hout
is dus onder de genoemde vijf stoffen de ifec/itste warmtegeleider. Men kan het
verschil iu geleidend vermogen op de volgende wijze nog meer aanschouwelijk
maken. Men neme 4 reepjes metaal, bestaande uit zilver, koper, ijzer en tin vau
7 a 8 duim lengte, ongeveer 1 duim breedte en van onderling gelijke dikte, soldere
deze allen met een der einden op een rond koperen plaatje, zoodat zij met de even-
lange buiten het plaatje uitstekende einden eeu regthoekig kruis vormen; op
het koperen plaatje bevestige men bovendien een boogje van metaaldraad, waar-
aan men door middel van een ijzerdraad het kruisje kan ophangen, zoodat het
eene horizontale ligging verkrijgt. Nu legt men op de buitenste uiteinden van
elk reepje metaal een stukje phosphorus, en verhit, door middel van een juist
midden onder het kruisje geplaatst wijngeestlampje, het middelste cirkeltje van
koper. Daar nu de warmte zich naar de buiteneinden vau de metalen strookjes
voortplant, zoo zal eerst de phosphorus op het zilver, dan op het koper, daarna
op het ijzer en eindelijk op het tin beginnen te ontvlammen.
Despretz heeft door middel van eene metalen stang, waarin op onderling
gelijke afstanden holligheden waren geboord, die thermometers omsloten, en
welke staaf aan het eene einde werd verhit, gevonden, dat de temperatuur op
een' 2, 3, 4 enz. maal grooteren afstand van de warmtebron, 4» enz.
maal zwakker werd. Deze wet kan ons doen zien, dat de staaf nimmer aan het
einde, dat het verste van de warmtebron afligt, zoo heet kan worden als aau
het onmiddellijk verwarmde einde, en dewijl nu, zoo als wij later zullen zien,
het ligchaam ook warmte afgeeft aau de stof, die het omringt, zoo moeten de
deelen der staaf vooreerst minder warmte van de bron ontvangen, hoe verder
zij liggen en ten tweede voortdurend warmte aan de aangrenzende deelen af-
geven; bij gevolg zal er eene plaats in de staaf zyn, op eeu' bepaalden afstand
der warmtebron, waar het genoemde warmte-verlies aan de warmte-ontvangst
in denzelfden tijd gelijk is, en alwaar dus, onder voor het overige gelijke om-
standigheden, de temperatuur standvastig is en dus nimmer hooger worden kan.
Nog is door proehiemingen bekend geworden, dat kristallen, welke het licht
dubbel breken, de warmte het best geleiden iu de rigting, waarin ook het licht
de grootste voortplanting.ssnelheid bezit. Zoo zullen wij in het vervolg meer
overeenkomsten ontdekken tusschen licht en warmte.
Om het geleidentl vermogen van andere ligchamen te leeren kennen, plaatste
r.umford eenen thermometer in eene buis, vulde de tusschenrnimte met de te
onderzoekene zelfstandigheid aan, dompelde de buis in eene heete vloeistof, tot
zij eenen zekeren graad van warmte had verkregen, nam haar er daarna uit,
omring<le haar vervolgens met ijs en nam den tijd waar, waarin de thermometer
lot een zeker aantal graden was gedaald. Hoe langer dit aanhield, hoe minder