Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
31
Door deze eigenschap verstaat men, ten eerste: het volstrekt onvennogen der
ligchamen, om zich zeiven in beweging te brengen, wanneer zij in rust zijn; en ten
tweede; om, indien zij eenmaal in beweging zijn gebragt, iets aan die beweging
te kunnen veranderen of haar te doen ophouden. Van de waarheid van het eerste
gedeelte dezer bepaling is elk overtuigd ; er is reeds menig voorbeeld tot staving
daarvan bijgebragt. Niet zoo spoedig neemt men het tweede gedeelte der bepa-
ling als waarheid aan. Immers een bal, die o[) de tafel of op den grond wordt
geworpen, ligt eindelijk stil, hij brengt derhalve zich zeiven in rust, meent men;
maar men bedenkt dan niet, dat de oneffeniieden der tafel, de aantrekkingskracht
der aarde, de tegenstandbieding der lucht, zoovele oorzaken zijn, welke de be-
weging van den bal tegenwerken.—Laat men hem op eene gepolijste oppervlakte,
op het ijs bij voorbeeld, voortrollen, zoo duurt de beweging reeds aanmerkelijk
langer dan op eenen planken of steenen vloer. Men heeft in eene ruimte, waar-
uit de lucht was weggenomen, eenen grooten drijftol op eene zeer gladdeen
harde oppervlakte doen ronddraaijen , en bevonden, dat hij vier uren achter-
een deze beweging bleef behouden. En bestond er zoomin aantrekking tus-
schen de ligchamen als tegenstandbieding der lucht, dan zou een ligchaam,
eenmaal door eene kracht voortgedreven zijnde, onafgebroken blijven voortloo-
pen. Plen steen, naar de zon geworpen, zou werkelijk tot aan de zon voortgaan,
indien hij door de lucht en de zwaartekracht niet werd tegengehouden. Een
biljartbal, eens in beweging gebragt, zou onophoudelijk van den eenen rand der
tafel naar den anderen rollen, ingeval de lucht geenen tegenstand bood, de wrij-
ving of de oneffenheden van het laken den voortgang niet verminderden, en de
Ixïl en de rand der tafel volkomen veerkrachtig waren.
De eigenschaj) der traagheid verkldurt een onnoemelijk aantal natuurverschijn-
selen, waarvan ik enkele wil opgeven, die gij zeker reeds gedeeltelijk zult heb
ben opgemerkt.
Het stukje geld was, bij de zoo straks gedane proef, in rust; het wil daarin
volharden; alleen het kaarteblad werd door de kracht aangedaan; wat was nu
natuurlijker dan dat het eerstgenoemde ligchaam op de plaats bleel, waar liet
lag, en, toen het kaarteblad verdween, de wet der zwaartekracht gehoor-
zaamde en in" de flesch viel? — Wanneer een onbekwaam ruiter zich snel voor-
waarts spoedt, en zijn paard blijft plotseling stilstaan, zoo wordt hij niet zelden
over den kop van het paard op den grond geworpen; omdat zijn ligchaam de be-
weging niet konde stuiten, die het paard er eens aangegeven had. Indien men,
op een snel varend schip staande, eenen bal in de hoogte werpt, kan deze even
zoo gemakkelijk gevangen worden, zonder de plaats, waar men staat, te verlaten
als dit oj> vasten grond het geval is; wanl de opgeworpen bal kan aan de bewe-
ging, die het vaartuig er aan geeft, niets veranderen, en blijft derhalve bij de op-
stijging die beweging behouden. Er bestaat een uiterst geschikt werktuigje, om
deze waarheid iu het oog te iloen vallen. Het is zamengesteld uit een wagentje,
waarin eene opgewonden slalen veér ligt, die de wielen rondvoert, en het dus als