Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
thermometer is. In de buis a b van den eersten ligt een stukje staal m, dat bij
toenemenden warmtegraad, en daaropvolgende uitzetting van het kwik, door
deze vloeistof wordt voortgeschoven. Neemt de warmte af, krimpt daardoor het
kwikzilver weder zamen en trekt het zich in den bol terug, zoo laat het kwik
het stukje staal liggen op de plaats, tot waar het bij den hoogsten warmtegraad
voortgedreven was. Dit werktuig kan derhalve den hoogsten stand der warmte
aangeven; het wordt daarom maximum-thermonietcr genaamd.
In de buis van den ondersten wijngeest-thermometer ligt een fijn glazen staafje
n, dat aan beide einden iets dikker is dan in het midden, en, opdat het goed zou
kunnen onderscheiden worden, donker is gekleurd. Dit staafje ligt aan het einde
van het wijngeest-kolommetje in de buis. Wanneer de wijngeest door de koude
zich zamentrekt, en teruggeweken is tot aan het eerste knopje van het stukje
glas, zoo wordt het staafje bij nog verdere daling van den warmtegraad door de
steeds terugwijkende wijngeestkolom medegetrokken, uithoofde van de adhesie
tusschen wijngeest en glas. Zet zich nu de wijngeest weder uit, zoo treedt deze
het glazen staafje voorbij zonder het voorwaarts te schuiven, en laat het dus
liggen op de plaats, die den laagsten warmtegraad aanwijst. Men noemt dezen
laatsten een minimum thermometer. Men heeft slechts deu toestel een weinig
schuin te bouden, om het stalen cilindertje weder op het kwikzilver, en het gla-
zen staafje tot aan het einde der wijngeesikolom te doen vallen. De tegenover-
gestelde stand, dien men aan de bollen beeft gegeven, is tot deze herstelling zeer
geschikt. Wordt de buis ab of de maximum-thermometer onder cd geplaatst,
hetgeen in de figuur niet is gedaan, dan verkrijgt daardoor het werktuig een
meer voegzaam aanzien en wint in beknoptheid. Andere maximum- en minimum-
thermometers gaan wij onaangeroerd voorbij.
Wel ligt is de bedenking reeds in u opgekomen : dewijl zich vaste ligchamen
zoowel als vloeibare door de warmte uitzetteny zoo zou men ook deze wel als ther-
mometers kunnen gebruiken. Die gevolgtrekking is juist; maar de uitzetting van
een vast ligcliaam is bij eene gematigde warmte-veraudering zoo hoogst gering,
dat die zeer moeijelijk kan gemeten worden. En toch heeft de fransche natuur-
kundige Breguet op eene vernuftige wijze het vaste metaal tot eenen naauw-
keurigen, gevoeligen thermometer weten in te rigten. W^j willen de zamen-
stelling er van verklaren.
De metalen zetten zich niet allen evenveel uit: dit is reeds bij de vermei-