Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
293
tijdig plaats hebben; de toon wordt er dus slechts lOmaal sterker door. Dewijl
verder de rondgaande spil met eenen wijzer in verband sUiat, die aantoont, hoe
dikwijls de bovenste plaat is' rond bewogen, zoo is het tellen der trillingen zeer
gemakkelijk. Niet alleen wanneer er dampkringslucht door de gezegde openin-
gen stroomt ontstaat er een toon, maar dit geschiedt ook, wanneer er andere
soorten van lucht, waterdamp of zelfs water met kracht door wordt geleid.
Doppler heeft duidelijk aangetoond, dat het beschrevene werktuig met eene ge-
ringe wijziging er van geschikt is, om door de toonhoogte of verandering van
toon de spanning van den stoom in stoomketels aan het gehoor mede te deelen,
en alzoo tot middel kan dienen, om het springen van stoomketels, dat reeds zoo-
vele menschenlevens heeft gekost, te voorkomen.
Het tweede werktuig (zie fig. 140a) bestaat nit een zeer stevig eikenhouten
Fuj. 140^
gestel a a, waartusschen een groot rad 6, van omtrent 2 el middellijn, om een? zeer
sterke as draaijende, door middel van de kruk c, beweegbaar is, en waarover, even
als bij een scharenshjperswiel, een lederen riem .r zonder eind ligt. Die riem brengt,
^(K)k al even als bij den scharenslijperswagen, eene tweede spil of as d in bewe-
^ ging, waaraan een ander rad d is verbonden, voorzien van een groot aantal
tanden. Deze tanden raken onder het ronddraaijen den kant van een stevig
kaarteblad, dat aan de eene zijde goed is vastgehecht. Hij het voorbijstrijken van
' eiken tand ontvangt het kaarteblad eenen schok naar de eene zijde, en keert
door zijne veerkracht terug voor den tweeden tand, zoodat de kaart even als
eene staaf of snaar trilt. Elke tand maakt dus eene dubljele trilling en het ge-
tal der trillingen is dus dubbel zoo groot als het getal tanden. Nemen wij aan,
dat het getande rad e lOmaal omdraait tegen het groote eens, en dat het voor-
zien is van 600 tanden. Stelt verder, dat het eerste 4 omwentelingen in eene
seconde doet, dan doet het kleine er 40, en het kaarteblad verkrijgt daardoor
40 X 600 of 24000 schokken in ééne seconde. Men kan dit getal vermeerderen
of verminderen door de snelheid der omdraaijing te veranderen, of door grootere
of kleinere raderen in plaats van het getande rad te stellen. In elk geval verkrijgt
men zuivere, volle toonen, wier hoogte zeer goed kan onderscheiden worden. Bjj
de as d van het getande rad ligt boven op den stijl a a een gelijksoortig rader-