Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
292
Ten einde nu Je hoogte van eiken toon raet de snelheid der trillingen te kun-
nen vergelijken, zullen wij onderzoeken op welke schrandere wijze men de ge-
luidsleer tot een voorwerp van wiskundige berekening heeft gemaakt, ja zelfs
eiken loon volgens het getal trillingen, die hij maakt, in cijfers heeft weten uit
te drukken.
Onvermoeide nasporingen en ongelooflijk vele proefnemingen, vooral door de
natuurkundigen Chladni en Savart, en op eene meer wiskunstige wijze door den
grooten Lagrange bewerkstelligd, hebben het in deze zaak op eene hoogte ge-
bragt, die men zeker vroeger als onbereikbaar zou hebben geacht. Met de wis-
kunstige redeneringen mogen wij ons te dezen aanzien niet onledig houden ; g|j
zoudt, om mij daarbij te kunnen volgen, eene grootere mate van mathematische
kennis moeten bezitten, dan ik bij u vooronderstellen mag. Dat de wetten, bij
«Ie beweging van den slinger aangegeven, bij deze berekening groote dienst doen,
zal u niet vreemd zijn te vernemen. Ten aanzien der proefiiemingen bepalen wjj
uwe aandacht vooral bij drie werktuigen. Het eerste is de sirène van Cagniard
fic la Tour, het tweede het getande rad van Savart, en het derde de sonomctcr,
toowneter of monokoorde.
De 5irè/ie bestaat hoofdzakelijk uit eenen hollen cilinder, in welken aan het
(M3ne einde een sterke luchtsiroom wordt gevoerd, en die aan het andere einde is
gesloten door eene ronde plaat, waarin openingen zyii geboord, die eenen cirkel
vormen cn even wijd van elkander af staan. Op deze plaat sluit onmiddellijk eene
tweede, welke insgelijks van gaten is voorzien, die met de eerstgenoemde juist
overeenkomen. Door die gaten kan dus de lucht, welke in de genoemde buis
wordt geleid, vrijelijk heen slroomen. De tweede plaat draait, terwijl zij op dc
eerste altijd blijft sluiten, zonder merkelijke wrijving om eene spil, die midden
op de andere plaat rust. Door die draaijing worden de gaten, zooals gemakkelijk
is in te zien, beurtelings geopend en gesloten, en daar de gaten der bewegelijke
plaat eenigzins s< huin geboord zijn, zoo bewerkt do luchtstroom zelfde rond-
gaande beweging. De lucht wordt nu iloor tleze omwenteling telkens met he-
vigheid door de gaten gestuwd en ook plotseling weder teruggehoüöen. Elk
dezer bewegingen geeft derhalve eene trilling en er worden dus ook toonen voort-
gebragt, welke, naarmate de omdraaijing sneller wordt, van lieverlede in hoogte
stijgen. Het getal dier trillingen of golvingen kan men gemakkelijk berekenen;
want neemt aan, dat er iu de onderste onbewegidijkc plaat slechts 1 gat is, en in
die, welke steeds rond draait 10, dan zal bij elke omwenteling dit eéne gat
lOmalen geopend en lOmalen gesloten worden, en dus ook de liulit er lOmalen
doorstroomen en lOmalen worden teruggehouden ; dit geeft dus voor elke omwen- i
teling twintig trillingen. Dit verschijnsel zal in 1 oï ^^^ of .j-i^ seconde plaats I
kunnen hebben, al naarmate de schijf 1,10 of 100 maal in eene seconde omdraait, )
cn hieruit zullen dus 20, 200 of 2000 trillingen in elke seconde ontstaan. In i
plaats van het eene gat, nu 10 gaten iu de vaste plaat aannemende, zoo zal daar- i
door de hoogte van den toon niet kunnen veranderen, omdat tien stooten gelijk , ;