Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
273
alle verwachting in naar c f/worden heengetrokken, tot er slechts eene, weinige
strepen wijde, oi)ening tusschen c d en b c overblijft, waardoor de lucht of stoom-
straal onder een sterk sclierp geluid ontsnapt. De reden van dit verrassend ver-
schijnsel is deze. De uit « vloeijende stoom is bij het verlaten der opening za-
mengetrokken, en breidt zich tusschen c d en b e met de verkregene snelheid uit;
door deze uitbreiding wordt hij, hoe meer hij de randen d e nadert, voortdurend
minder digt; de tusschen de platen aanwezige lucht deelt werktuigelijk door de
wrijving in de beweging van den gasstroom : er ontstaat alzoo tusschen de schij-
ven eene luchtverdunning en de omliggende dampkringslucht drukt alzoo, bij
hare neiging om het evenwigt te herstellen, de plaat b e naar c d.
Faraday^laat op eene zeer eenvoudige wijze deze proef nemen. Indien men
de vingers der hand regtuit strekt en tegen elkander drukt, zoo blijven er toch
nog altijd, vooral aan het benedeneinde der vingers, smalle openingen over;
houdt men nu de hand horizontaal, drukt men de lippen op hare bovenvlakte, en
wel juist aan zulk eene opening, en blaast men er nu sterk door heen, zoo zal
een blaadje papier, dat men tegen het binnenvlak der hand houdt, onder het
blazen aan de hand blijven hangen, al ware het zelfs twee palm lang en breed;
het papier valt oogenblikkelijk, indien meu ophoudt met blazen. Nog zekerder
gelukt deze proef, indien men in de bedoelde opening eene aan beide einden
opene penneschacht houdt en daardoor heen blaast. Deze proef kan van zeer
veel gewigt beschouwd worden bij de zamenstelling van veiligheidskleppen in
stoomketels als anderzins. Bestaat toch zulk eene klep uit eene schijf, die op eene
opening sluit, welke in eene andere grootere schijf is gemaakt, en welke opening
dus kleiner is dan de genoemde klep, zoo is men verzekerd, dat de klep bij uit-
strooming van den stoom tegen de opening zal gedrukt worden, en geen waar-
borg tegen het ontstaan van ongelukken meer oplevert.
Eene andere proef levert de zoogenaamde kraan van Pellalan op. Het fraaije
verschijnsel, dat door dit werktuig te voorschijn treedt, wordt op dezelfde wijze
verklaard, als het laatst vermelde. Fig. 137/i stelt het werktuigje voor, zooals
de ijverige amanuensis en instrumentmaker der natuurkundige vereeniging al-
hier, J. J. van Dreeven, het inrigtte.
A is een wijd lampenglas, zooals het voor de lampen met openen oliebol
wordt gebruikt. In het midden n is er een gat geboord, waarin door middel
van een weinig zegellak het buisje B bevestigd wordt. De beide openingen van
den cilinder A zijn met een' doorboorden kurk gesloten, die ook met lak of
vernis inliet glas is vastgemaakt; iu de openingen van deze kurken passen juist
twee buisjes, a en b, die zeer veel in wijdte verschillen, de buis n eindigt met
eene vrij naauwe opening. De wijde cilinder A rust op twee dunne houten voeten
p en m en is daarop, door middel van een' dunnen metalen band of draad be-
vestigd ; door eene opening in het dwarsplankje, dat de zijstukken m en p ver-
eeuigt, gaat de buis B, die daar beneden in een glas met water C eindigt. Blaast
men nu met kracht door de naauwe buis a, zoo ziet men het vocht uit C in de