Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
249
stof met eene zekere mate koolstof verbonden, en heet koolstofzuurgas ; de derde
is het zwavelwaterstofgas f en bestaat uit zwavel en waterstof.
Het koolwaterstofgas is altijd van bewerktuigde stoffen afkomstig; het vormt
zich in moerassen, in stilstaande wateren en instreken, waar de grond vulka-
nisch is. Op de beide eerstgenoemde plaatsen ontstaat het door de rotting van dier-
lijke en plantaardige stoffen. Wanneer men daar in den bodem roert, ontwik-
kelt zich dit gas, en komt in luchtbellen naar de oppervlakte, alwaar men het
in eene flesch met water gevuld, door middel van eenen daarin sluitenden groo-
ten trechter, kan opvangen. Het koolwaterstofgas, dat met de zuurstof der damp-
kringslucht verbonden, spoedig ontvlamt, is de oorzaak van de zoogenaamde
dwaallichtjes, welke zich op moerassige plaatsen vertoonen, en reeds menigvul-
dige aanleiding gegeven hebben tot allerlei zotte vertelseltjes, die den bijgeloovi-
gen mensch vrees inboezemen. Ik moet hierbij nog aanmrt'ken, dat deze soort
van dwaallichtjes behooren onderscheiden te worden van die, welke men wel
op kerkhoven vindt, of in het algemeen op plaatsen, waar dierlijke zelfstandighe-
den begraven liggen. Deze ontstaan door den phosphorus, welke zich vooral uit
de hersens cn de zenuwen der dieren ontwikkelt en in de vochtige aarde phos-
phorwaterstof voortbrengt, die bij dc ontsnapping uit den grond door aanraking
met de zuurstof van den dampkring ontbrandt. Het koolwaterstofgas heeft kleur,
smaak noch reuk; zijn soortgelijk gewigt bedraagt ruim de helft van de damp-
kringslucht ; het verbrandt met eene kleine blaauwe vlam.
Het koolwaterstofgas ontwikkelt zich soms in groote hoeveelheden in de kolen-
mijnen. Gaat die ontwikkeling langzaam, dan kan het voor de mijnwerkers geen
kwaad; maar geschiedt zij plotseling in groote hoeveelheden, dan vermengt zich
dit gas met het zuurstofgas van den dampkring, en wordt zeer gemakkelijk
door de lampen der mijnwerkers ontstoken, als wanneer er eene hevige uitbar-
sting volgt. De lucht stroomt in dat geval met zulk een geweld aan, om het lucht-
ledige, door de verbranding ontstaan, aan te vullen, dat daardoor de arbeiders'
dikwijls gekwetst of doodgeslagen worden. Eene der verschrikkelijkste ontbran-
dingen van dezen aard was die, welke in Rrain, in het zuiden van Oostenrijk go-
legen, op den llden Mei 1803 ontstond. De brand was zoo hevig, dat men drie
millioen emmers water bezigde, om hem te blusschen. Negen honderd berglieden
verloren daarbij hunne gezondheid. Het is gelukkig, dat de mijnwerker aan som-
mige verschijnselen het gevaar kent, dat hem dreigt. Onder de voorteekenen be-
hoort, hetgeen in de 33ste les is aangevoerd bij de verklaring der barometers; ins-
gelijks bespeurt men het gevaar aan het langer en blaauwer worden van de vlam
der lampen, enz. De schrandere natuurkundige Humphry Davy heeft den myn-
werkers eene onschatbare dienst bewezen door de uitvinding eener veiligheids'
lamp. Ziehier eene afbeelding ervan (fig. 136). Deze lamp bestaat voorname-
lijk nit een fijn net of gaas B gevlochten van zeer dun ijzer- of koperdraad
en cilindervormig omgebogen, waardoor de lamp geheel op eene ronde lantaarn
gelijkt. Midden in dezen uit metaaldraad gevlochten cilinder bevindt zich de