Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
en ander afleiden, hoe spoedig de lucht in eene beslotene met menschen bezette
kamer bederven moet. Menig treffend voorbeeld vau de doodelijkc gevolgen, die
dit bederf der lucht kan na zich slepen, is er voorhanden.
Maar welligt blijft Üe bedenking niet uit, dat eens de ademhaling al de zuur-
stof aan den dampkring zal ontrooven. Dit schijnt zoo : menigvuldige verbran-
ding en ademhaling ontneemt het zuurstofgas aan den dampkring en geeft er in
beide gevallen koolstofzuur voor in de plaats ; dus zal oogenschijnlijk de damp-
kringslucht alle zuurstof moeten verliezen en van tijd tot tijd de gezondheid van
menschen en dieren verwoesten. Geen nood ! behalve dat het verlies aau zuur-
stof door de ademhaling, met betrekking tot den geheelen dampkring, zeer ge-
ring is, en er zelfs honderd duizenden jaren zouden noodig zijn, om het van
eenen merkl>aren invloed te doen worden, heeft Gods^wijsheid bovendien in dit
gebrek op eene verwonderlijke, eenvoudige en doeltreffende wijze voorzien. De
planten nemen niet enkel haar voedsel tot zich door de wortels, zij trekken het
niet alleen uit den grond, maar zij verkrijgen dit ook door de takken en bladen
uit de lucht. Daarom ook bestaan deze bladen uit zulke dunne, vlakke deelen,
opdat zij eene groote oppervlakte aan de lucht zouden kunnen blootstellen. Tak-
ken en bladen nemen het koolstofzuur op, ontleden het eu wasemen de zuur-
stof uit, terwijl zij de koolstof, waarmede de zuurstof bezwangerd was, tot voe-
ding in zich behouden. Eveneens ontbinden zij het water, maken zich vau de wa-
terstof jneestcr, en doen de zuurstof in den dampkring terugkeeren. Sommige
geleerden ontkennen deze wonderbare werking der planten. Een bewijs evenwel
voor de waarheid vau de geuite onderstelling vindt meu daarin, dat, wanneer
men eenige takjes en bladen onder een glas legt, 't welk omgekeerd vol water op
een theeschoteltje is gezet, en meu stelt het zoo aan de zonnewarmte bloot, er
zich weldra luchtbellen op de bladen doen zien, die in het water opklimmen cn
boven in het glas zich verzamelen Die opgestegen lucht is namelijk zuurstofgas
en een gloeijend houtje ontvlamt er aanstonds in. Ziedaar een wonderbare om-
loop ! — De dieren brengen hoofdzakelijk koolstofzuur, water- en stikstofzuur
voort; de planten nemeu deze stoffen uit de lucht en de aarde op, zonderen er
voor zich de kool-, water-en stikstof uit af; hierdoor grocijen zij en voeden de
grascteude dieren, welke weder op hunne beurt de vleeschetende onderhouden,
die dan met hen gezamentlijk weder den flampkring van de andere bestanddee-
len voor bewerktuigde schepselen voorzien; — zoo blijft deze kringswijze om-
loop eeuwig voortduren.
Het stikstof gas noemden wij het tweede hoofdbestanddeel vau den dampkring,
ïlet maakt er het ^ gedeelte van uit. Het komt voor iu de zwemblaas der vis-
schen, in de maag en de ingewanden van den mensch, en is ecu bestanddeel van
de meeste plantaardige en dierlijke ligchamen. lii het voedsel van vleeschetende
dieren is het onontbeerlijk; want indieu deze gevoed worden met stoffen, die
geene stikstof bevatten, verzwakken zij en sterven. De stikstof kan door bijzon-
dere scheikundige handelwijzen zich vereenigeu met de zuurstof, waterstof, en