Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
222
het gegeven, omdat het alleen in beweging wordt gebragt door het uitiettings-
vermogen of de veerkracht van in damp of stoom overgegaan water. De naam
van stoomwerktuig kan n niet vreemd zijn. Stoombooten, stoomwagens, stoom-
watermolens, stoom-houtzaagmolcns, stoom-papierfabryken, stoom-drukpersen,
stoom-suikerraffinaderijen, stoom-broodbakkerijen, al deze namen bewijzen u
het veelvuldig gebruik, dat er van het water in gasvormigen toestand gemaakt
wordt. Er is bijna geen bedrijf, of de stoom is er eenigermate op toegepast, en
eiken oogenblik van den dag vallen ons voorwerpen in het oog, aan welker ver-
vaardiging zij eenig aandeel had. Ik zal u thans niet wijzen op het nut, dat dc
stoomwerktuigen ons hebben geschonken, of nog steeds schenken, want dit
valt al spoedig onder de aandacht; maar ik wenschte u de voornaamste deelen,
derzelver ligging en bestemming te leeren kennen, ongetwijfeld zult gij er de
magt in bewonderen, die de kemiis der natuur aan den zwakken mensch kan
schenken.
Tot de verklaring overgaande, zal het noodig zijnu te herinneren : Ig. wat wij
van de hoeveelheid van beweging hebben gezegd, alsmede van de middelpunt-vlie-
dende kracht; 2®. dat het xvater zich uitzet, wanneer het verhit wordt, en op het kook-
punt, dat is op 100° hitte, tot sloom overgaat, die \ 700maal grootere ruimte inneemt
dan hei water zelf; 3®. dat stoom, tot beneden 100° afgekoeld wordende, weder tot wa-
ter verdikt en dus omgekeerd 1700maa/ kleinere plaats beslaat; 4®- ^ai opgeslotene
stoom, even als de lucht, te meer drukking vooiibrengi, naarmate hij digter is, of
met behoud van den benoodigden warmtegraad in kleinere uitgebreidheid wordt ge-
drongen, en dat deze drukking zich in alle rigtingen verspreidt; 5®. dat met de ver'
meerdering der hitte ook het uitzettingsvermogen van den stoom vermeerdert, hoewel
met deze geenen gelijken tred houdende; 6®, dat de dampkring gemiddeld mei ruim
103 pond op elke vlakte van eene vierkante palm grootte drukt; 7®, dat men door
verdikking van den sloom eene rwmite luchtledig kan maken.
Een der eerste en eenvoudigste stoomwerktuigen was dat, hetwelk de engel-
sche werktuigkundige Newcomen tenjare 1709 in wezen riep. Hij bezigde het
om de mijnen van het overtollige water te ontlasten, en het werd als zoodanig
eenen geruimen tijd met voordeel gebruikt. Dewijl dit werktuig het grondbe-
ginsel in zich bevat van alle, die later zijn zamengesteld, zoo geven wij er u hier
eene beschrijving van, overtuigd, dat gij, door die aandachtig na te gaan, de
verbeterde inrigting gemakkelijk zult begrijpen.
Fig. 127 geeft eene afbeelding van dit werktuig. Onder eenen sterken ketel a
Ijevindt zich een vuurhaard 6. De ketel is door eene buis, in welke zich eene
kraan c bevindt, vereenigd met een' van binnen zuiver glad geslepenen hollen
cilinder e, waarin zich een zuiger d, luchtdigt sluitende, op en neder kan bewe-
gen. Aan dien zuiger is eene stang ƒ vast gemaakt, welke met het boveneinde
is verbonden aan eenen ketting g, die in h aan een krom stuk hout is bevestigd,
waar hij zich ook juist om voegt. Dit gebogen stuk hout is eigentlijk het eind
van eenen betboom of eene balans g i k, welker rustpunt in eene dikke ijzeren