Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
193
meer; dien ten gevolge drijft de drukking van den dampkring het water steeds
hooger in a, en eindelijk door de klep e, die het terugvloeijen van het vocht
lx;let. Na herhaald op en neder bewegen van den zuiger, wordt eindelijk het
water door de klep o gedrongen, door welke het evemnin als door e kan tcrug-
kecren, en zoo ontlast het zich ten laatste door de opening p, alwaar het zich
laat opvangen. Dewijl de drukking van den dampkring slechts eene kolom
water van 103 palm hoogte kan ophouden, zoo kan ook de klep e slechts tot op
10 el afstands zich boven het watervlak ƒ ^ verheffen ; in dat geval moet ech-
ter de zuiger d bij het dalen juist de klep e kunnen bereiken; want hel voorname
doel der zuigpomp hlijft altijd het tot stand brengen eener luchtledige ruimte in dc
luigpijp a boven het watervlak f g. De pijp a kan echter door de schadelijke
ruimte, die er bij zulk eene pomp gevonden wordt, hoogstens slechts 75 a 80
palm bedragen, terwijl de hoogte der buis b c afliangt van het meer of minder
vermogen, dat er werkzaam is, om de waterkolom, op den zuiger rustende,
naar boven te voeren. Moet bet water hooger gebragt worden dan 10 el, dan
behooren cr vergaderbakken aanwezig te zijn, waarin het zich kan opzamelen,
om weder door andere zuigers hooger gevoerd te worden, liet verdient vermel-
ding, dat de ontdekking der waarheid : het water stijgt slechts tot 10 el hoogte,
geleid heeft tot de kennis van de drukking des dampkrings. Eenige putgravers
namelijk hadden in eenen der tuinen te Florence eene buitengewoon lange pomp
geplaatst. Toen zij deze beproefden, verwonderden zij zich zeer, dat het water
op eene hoogte van omtrent 10 el in de pijp bleef staan. Om dit voor hen
onoplosbare raadsel ontknoopt te zien, begaven zij zich naar den natuurkun-
dige Gallileï, cn \Taagden hem naar de ooi-zaak van het verschijnsel. De man
zag wel in, dat biervati de dampkringsdrukking de oorzaak moest zijn, maar
zijne denkbeelden hierover waren nog niet helder en duidelijk genoeg. Daar
hij echter toch iets moest zeggen, dewijl zijn goede naam er van afhing, zond
hij de werklieden weg met de woorden : »de afkeer, die de natuur heeft van het
ledige, heeft zijne grenzen." Want wat alleen een gevolg is van de drukking
der lucht, verklaarde men in dien tijd door de uitdrukking : de natuur heeft een
af keer van het ledige. Toen Gallilei kort daarna stierf, zette Torricelli, zijn leer-
ling, de werkzaamheden en onderzoekingen zijns grooten meesters voort. Dc
leerling was gelukkiger : wij kennen hem als den uitvinder van den barometer.
De perspomp is een werktuig, waarbij zuiging en drukking vereenigd werkzaam
is. Het Ijcstaat uit eene in het water geplaatste pompbuis a (zie fig. 111), die
gesloten is door eene klep b cn waarin een zuiger c beweegbaar is. De zuiger
is niet doorboord, heeft geene klep en verschilt daarin van de hiervoren Ijc-
schrevene. Aan dc pompbuis is eene andere buis d d verbonden, die almede
door eene klep e gesloten wordt. Beide kleppend ene openen zich naar buiten.
Bij bet ophalen van den zuiger c verdunt zich dc lucht er onder. Om redenen,
bij de zuigjwmp vermeld, sluit zich de klep c cn het water stijgt nu in de buis
opwaarts. Gaat nu dc zuiger c naar beneden, dan drukt deze op het in de