Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
188
of -wat hetzelfde is, dat men hij elke streep, die het kwik daalt, 12 el is gerezen
Den laagsten barometerstand nam de beroemde natuurkundige Gay Lussac waar,
op eene luchtreis, wanneer hij zich 7000 el boven de oppervlakte der zee verhief;
toen teekende de barometer slechts 33 duim»
Deze belangrijke bijzonderheden leiden tot de vermelding van eene nieuM'e wet
aangaande de drukking der vloeistoffen. Wy zeiden, dat de lucht nabij de op-
pervlakte der aarde zwaarder drukt dan op eenen hoogen berg. Bij eenig naden-
ken komt men door die waarheid al aanstonds tot deze gevolgtrekking (in acht
nemende, dat lucht op lucht bij gelijke hoogte even zooveel drukking uitoefent,
als op vaste ligchamen): de lucht moet nabij het oppervlak der zee veel digter zijn
dan op eenen hoogen berg. Dat is werkelijk zoo, cn al aanstonds ontdekt men dan
ook hierin weder overeenkomst met het water; ook dit is op eene groote diepte
digter dan aan de oppervlakte, doch bij deze vloeistof is het verschil in digiheid
op onderscheidene hoogten veel minder merkbaar dan bij de lucht, omdat het
water schier niet zamendrukbaar is.
Om tot de kennis van de digtheid der lucht bij voortdurend stijgen te geraken,
moet men noodzakelijk met de volgende waarheid bekend zijn: met de meerdere
drukking, die de lucht ondergaat, zal ook hare uitzetlingskrachl vermeerderen. Men ziet
dit bij onze gewone blaasbalgen bevestigd: hoe sterker men de bladen elkander doet
naderen en daardoor de luchtdeclen zamendringt, hoe sterker de luchtstroom is,
die uit de pijp vloeit. Naauwkeurig onderzoek heeft te dien aanzien deze wet doen
kennen : de uitgebreidheden der lucht verhouden zich omgekeerd als de drukkingen,
waaraan zij is onderworpen, en haar uitxetlingsvermogen is evenredig aan dien druk :
wanneer men de lucht met 2, 3, ^maal, enz. het gewigt van den dampkring bezwaart,
zal zij de helft, een derde een vierde, enz. van hare gewone uitgebreidheid innemen,
maar ook 2, 3, ^maal, enz. hare gewone drukking uitoefenen. Tot 27 dampkrings-
drukkingen toe is zulks met een' hoogst kostbaren en zeer zamen ges tel den toestel
in Frankrijk beproefd, en deze wet ging altijd door. Men noemt die gewigtige
waarheid naar derzelver ontdekker de wet van Marioite, en zij wordt op de vol-
gende wijze proefondervindelijk aangetoond. Zij a i» c rf (fig. 106) eene kromgebo-
gene buis, aan het eene einde a open, aan het andere gesloten, en tot op de
hoogte b c gevuld met kwik, dat in beide armen even hoog staat, waartoe men het
na eenige pogingen ligt brengen kan. Het gedeelte 6 heeft de geheele drukking
des dampkrings te verduren; derhalve is ook de lucht in d^; ruimte c d aan gelijke
drukking onderworpen, maar zij drukt tevens met gelijke kracht op de opper-
vlakte c, want de vlakken b en c zijn in evenwigt en waterpas. Giet men nu bo-
ven in a meer kwik, en wel zoo lang tot de top van de kwikkolom in den korten
arm is geklommen tot in e, dat is juist op de helft van cd, zoo worden de deelen
m en e van dezelfde kwiklaag me door gelijk gewigt gedrukt, volgens hetgeen
wij vroeger beredeneerden. De kwikkolom m n alsdan metende, vindt men deze 76
duimen hoog te zijn. Het gedeelte m, en bij gevolg ook e, heeft alzoo twee damp-
kringsdrukkingcn te dragen: vporeprst de lucht, welke op den top n van m n