Boekgegevens
Titel: Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Auteur: Burg, P. van der
Uitgave: Gouda: G.B. van Goor, 1854
3de, geheel omgewerkte dr.; Oorspr. dr. : 1846
Opmerking: Bevat ook: 'Fondslijst. van den uitgever G.B. van Goor ...' (36 p.)
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 738 F 19
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203607
Onderwerp: Natuurkunde: klassieke fysica: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Gidsen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Eerste grondbeginselen der natuurkunde: strekkende tot leesboek voor alle standen hoofdzakelijk tot zelfonderrigt voor jonge lieden, en tot handleiding voor onderwijzers
Vorige scan Volgende scanScanned page
Iä6
linder of kok er <7, onder welken weder een massive koperen of ebbenhouten
cilinder r hangt, die volmaakt in het emmertje q past. Alles door gewigten
of steentjes op de schaal p in evenwigt gebragt zijnde, laat men door middel
der schroef h de stang e 1, en daardoor ook de balans a b dalen, totdat de
massive cilinder ƒ in een er onder geplaatst en met water gevuld vat f g geheel
is ondergedompeld. De balans slaat nu merkelijk naar de zijde a over, en de
cilinder r heeft dus in de vloeistof van zijn gewigt verloren. Ten einde het even-
wigt te herstellen, gietmenwatcr inden hollen cilinder q, die, zooals gezegd is,
den massiven cilinder r volmaakt in zich sluiten en dus ook juist de massa wa-
ters bevatten kan, welke deze laatste verplaatst. Men ziet alsdan het evenwigt
zich langzamerhand herstellen, cn de balans a b meer in eene waterpasse rigting
komen naarmate het emmertje voller wordt. Wanneer 7 geheel gevuld is, ligt
de balans juist horizontaal. En wat leeren wij hieruit? Dat de massive cilin-
der r in het water zooveel aan gewigt verloren heeft als de massa waters
weegt, die de holle cilinder r verplaatst; immers is er die hoeveelheid vochts
gevoegd bij het gewigt, dat aan den arm e c hing. L'it welke stof het ligchaam
r zij zamengesteld, uit koper, ijzer, hout, kurk of wat dan ook, al ware het
zelfs een vloeibaar ligchaam, en wat ook de vloeistof, waarin het wordt gebragt,
zijn moge, water, olie, melk, of iets anders, er zal zich bij eene soortgelijke
proeve hetzelfde verschijnsel openbaren.
Deze waarheid wordt door de volgende wet algemeen uitgedrukt: ccn lig-
chaam, dat onder een vocht wordt gedompeld, ondergaat een verlies aan gewigt, dat
gelijk is aan het gewigt van het vocht, dat het veiplaatst. Die wet noemt men
de grondstelling van Archimedes. O]) zekeren tijd, dat deze grieksche wiskun-
stenaar, die 250 jaren vóór Jezus geboorte leefde, zich baadde, en over de re-
den nadacht, waarom toch wel zijne ledematen inliet water zooveel ligter sche-
nen te zijn dan er buiten, ontdekte hij de bovengenoemde waarheid. Hij was,
zegt men, over die ontdekking zoo verheugd, dat hij uit het bad sprong en
naakt de straten zijner geboortestad Syracuse doorliep, onder het roepen : »ik
heb het gevonden, ik heb het gevonden!" meenende hiermede, dat hij thans
aan den wensch van Iliero, tyran van Syracuse, konde voldoen, die hem ver-
zocht had, te onderzoeken, of de gouden kroon, hem door een' kunstenaar ge-
maakt, en waartoe dezen door den vorst het noodige goud was verstrekt, met'
zilver vervalscht was. Immers kon hij nu ontdekken, of de kroon zooveel aan
gewigt iii het water verloor, als eene hoeveelheid goud, die even zwaar woog
als die kroon. — Maar dit niet alleen. — Het was hem thans zelfs mogehjk
te bepalen, hoe veel zilver en goud er in de kroon voorhanden was. Voor-
onderstelt, dat zij 18 pond woog en pond water verplaatste, zoo moest, j
als zij niet vervalscht was, 18 pond zuiver goud insgelijks li pond aan gewigt |
verliezen; Archimedes bevond dit verlies slechts een pond te zijn. Was dc jfc
kroon van zuiver zilver gemaakt geworden, dan zou deze, l)ij gelijk gewigt,
ly pond water verplaatst hebben. Met betrekking tot het gond was het