Boekgegevens
Titel: De scheikunde van het onbewerktuigde en bewerktuigde rijk: bevattelijk voorgesteld en met eenvoudige proeven opgehelderd
Auteur: Stöckhardt, J.A.; Gunning, Jan Willem
Uitgave: Schoonhoven: S.E. van Nooten, 1855
3de Nederduitsche uitg. van Stöckhardt's Schule der Chemie, bew. door J. W. Gunning
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 649 E 15
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203594
Onderwerp: Scheikunde: scheikunde: algemeen
Trefwoord: Chemie, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De scheikunde van het onbewerktuigde en bewerktuigde rijk: bevattelijk voorgesteld en met eenvoudige proeven opgehelderd
Vorige scan Volgende scanScanned page
10 Wegen en Meten.
tecirkels -n-ordcn naar de polen toe steeds kleiner; de lengieeirkels
zijn echter allen even groot. De cirkel N O Z W N stelt eenen
lengteeirkel of aardmeridiaan voor. Het vierde gedeelte van dezen
cirkel, of, wat hetzelfde is, het vierde gedeelte van den omtrek
der aarde , b. v. NW , dient der nieuwe maat tot grondslag. Men
deelde hetzelve namelijk in 10 miUioenen deelen en nam een zooda-
nig deel, onder den naam van meter , als eenheid aan. Een meter
is naar de gewone (onde) maat 3 voet of li- el. Door deeling met
10 ontstaan daaruit kleinere maten, die men met latijnsehe tel-
woorden benoemd heeft; door vermenigvuldiging met 10 echter
grootere , met grieksehe telwoorden benoemd :
kleinere maat: grootere maat :
Meter of Nederl. cl Meter
Decimeter of palm meter Dekameter 10 meters
Centimeter of duim = ^Jj Hectometer = 100 «
Millimeter of streep = j.^^^ n Kilometer = 1000 «
Myriameter = 10,000
Uit deze lengtemaat werd het gewigt op de volgende wijze afge-
leid. Men vervaardigde een vierkant bakje, waarvan de inhoud
naauwkeurig een centimeter lang, hoog en breed was, en vulde
het naauwkeurig met zuiver water; het gewigt van dit water
noemde men een gram. Het maakt de eenheid uit voor het nieuwe
gewigt en wordt, even als dit bij den meter is aangetoond, met
10 verkleind of vergroot:
kleiiur gewigt: grooter gewigt:
Gram Gram of Nederl. wigtje
Decigram = » Dekagram (of lood) " 10 gram
Centigram = jÄ^ « Hectogram (of once) 100 «
Milligram =r .^öVir " Kilogram (N.pond) = 1000 „
Myriagram = 10,000 «
Voor de proeven, in het vervolg voorkomende, zullen wij ons
van beide stelsels van gewigten bedienen en ze (wanneer het
niet reeds uit den naam blijkt, welk gewigt bedoeld wordt) van
elkander onderscheiden door de letters M. (medicinaal) en N.
(Nederlandsch) pond, once, lood enz. Om gemakkelijk beide
stelsels in elkander te herleiden kan nog het volgende tafeltje dienen:
N. gewigt. M. gewigt.
1 pond 2 pond, 8 onee.
1 once = 3 one., 1 drachm., 36 grein.