Boekgegevens
Titel: De natuurkunde in de volksschool: eene bijdrage tot de methodische behandeling van het eerste onderwijs in de natuurkunde, tevens als leiddraad tot het doen van de eenvoudigste physische proeven
Auteur: Crüger, F.E.J.; Steyn Parvé, Daniel Jan
Uitgave: Leyden: D. du Mortier en Zoon, 1854
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: IWO 1136 E 16
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203454
Onderwerp: Natuurkunde: onderwijs, beroepsuitoefening en organisaties van de natuurkunde
Trefwoord: Natuurkunde, Vakdidactiek
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   De natuurkunde in de volksschool: eene bijdrage tot de methodische behandeling van het eerste onderwijs in de natuurkunde, tevens als leiddraad tot het doen van de eenvoudigste physische proeven
Vorige scan Volgende scanScanned page
— 156 — .
door middel van een staafje, een houten bal van 5 duim
middellijn, die met bladtin of zilverpapier beplakt is. Boven-
dien bevestigt men een metalen draad aan dezen bal, door het
uiteinde er in te steken, brengt den draad door de kurk, en
laat dien in spiraalvormige kronkelingen binnen in de glazen
buis tot over de helft neêrhangen. Wrijft men nu bij goed
weder de buis zoo sterk met een lap laken, dat zij warm
wordt, en komt men dan met den bal bij een knokkel van
den vinger, dan zal uit den bal eene knetterende vonk uitsprin-
gen, niet zoo helder lichtgevend, maar grooter dan bij het
galvanische element. Men heeft dus hier ook electriciteit; zij
is in het glas door wrijving opgewekt, en heet daarom, ten
einde ze van de galvanische electriciteit te onderscheiden,
wrijvings - electriciteit In het glas opgewekt, stroomt zij naar
'den draad en van dezen naar den met metaal bedekten bal.
In den bal heeft zich de electriciteit opgehoopt, evenals eene
hoeveelheid waters, die zich boven op eenen berg verzameld
heeft, en voor welke zich slechts een weg behoeft te openen,
opdat zij in het dal nederstorte. Breng ik mijne hand digt
bij den bal, dan gaat de electriciteit door de hand en het
ligchaam in den grond. De wrijvings-electriciteit gaat niet
in een kring rond, zooals de galvanische, die van den eenen
draad van het element uitgaat, en door den anderen terug-
keert, maar zij stroomt naar alle kanten en tracht uiteen
te stroomen (1).
(1) Onder de nieuwere en goedkooperc toebereidselen, die beter zijn dan
de boven gebruikte glazen buis met eenen metalen bal, en veel grootere elec-
trische vonken geven, verdient de gevulcaniscerde clusHsche gom eene bij-
zondere vermelding. Deze doet dezelfde diensten als de harskoek van een
goeden electrophoor, en is veel gemakkelijker. Een stuk van de grootte
van een vierkanten voet is voldoende, en kost niet meer dan een gul-
den, Bij de inrigting behoort nog een electrophoor-deksel, dat men
aldus maakt: men late zich door den schrijnwerker een rond plankje ma-
ken, van een paar duim dik, goed afgerond en zonder scherpe kanten, iets
kleiner dan het stuk elastieke gom. Deze schijf wordt geheel met bladtin
beplakt, en dan daaraan drie zuiver zijden draden bevestigd, waaraan men
ic vast kan houden. De gom wordt op de tafel gelegd, en met eene drooge
hand, of met zijde, eenige malen gewreven; dan wordt het deksel er op ge-
plaatst, met de hand aangeroerd, en met de draden opgeligt, Urengt men