Boekgegevens
Titel: Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Serie: Werken der Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, 3: 1
Auteur: Wenckebach, Willem; Matthes, C.J.
Uitgave: Leiden: D. Du Mortier & zoon, 1851
[S.l.]: C.A. Spin & zoon
Maatschappij tot Nut van 't Algemeen
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 670 A 9
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203451
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Vorige scan Volgende scanScanned page
— Cl
zóó verzwakt wordt, dat men zijne stem verheffen moet,
wil men verstaan worden : in die hoogere streken toch is de
lucht, in weerwil van de meerdere koude die daar heerscht,
gelijk wij later zullen aantoonen, veel ijler, en derhalve
veel minder veêrkrachtig.
Als aan het eene einde van een lange reeks van metalen
buizen door kloppen of stooten een geluid gemaakt wordt,
en men luistert aan het andere uiteinde, dan hoort men het
geluid dubbel, daar het niet enkel door de buizen zelve,
maar tevens door de daarin vervatte lucht wordt voortge-
plant. Dit feit leert ons eene nieuwe bijzonderheid kennen,
dat er namelijk tot die voortplanting t'jd gevorderd wordt,
anders toch zou men de verdubbeling des geluids niet ver-
mogen te onderscheiden.
Wij hooren een geluid niet op hetzelfde oogenblik, waarop
het wordt voortgebragt, maar iets later. Als men zich op
eenigen afstand bevindt van eene smidse, waar gewerkt wordt,
ziet men duidelijk den hamer op het aanbeeld eerder ne-
derkomen dan men den slag hoort. De lijd die er verloopt,
eer het geluid het oor bereikt, is dan ook des te grooter,
hoe grooter de afstand is, Een ieder kan dit zelf onder-
vinden, door zich van de plaats waar een geluid ontstaat,
al verder en verder te verwijderen, maar zóó, dat hij de
beweging, die het geluid veroorzaakt, steeds kan zien. Het
schieten met geweer is daartoe bijzonder geschikt; men ziet
het vuur zooveel te vroeger, eer men het schot hoort,
als men verder van den schutter verwijderd i's. Uit proeven
met kanon en naauwkeurige metingen is gebleken, dat men
op omstreeks 33,3 ellen afstands het geluid juist eene secunde
later hoort, dan wanneer men er vlak bij is; op tweemaal
333 of 66G ei, 2 secunden later; dus op een uur gaans van
5555 el, ruim 1G| secunden later.
Vandaar de schatting van den afstand, waarop men het
hoort onweêren. Men telt het aantal secunden, die ver-
loopen tussclien het licht en de slagen; zooveel secunden
als men geteld heeft, zooveel malen 333 ellen is de uit-
barsting van ons verwijderd. Vandaar, dat de soldaat, als
hij het vuur van den vijand even zien kan, nog tijd heeft
om den kogel, die op hem aankomt, te ontwijken. Op-