Boekgegevens
Titel: Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Serie: Werken der Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, 3: 1
Auteur: Wenckebach, Willem; Matthes, C.J.
Uitgave: Leiden: D. Du Mortier & zoon, 1851
[S.l.]: C.A. Spin & zoon
Maatschappij tot Nut van 't Algemeen
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 670 A 9
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203451
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Vorige scan Volgende scanScanned page
- 48 -
tje, waarin wij gewiglen plaatsen, dan nemen*wij waar,
dat onder de werking van een gewigt dat gemakkelijk door
den draad kan gedragen worden, deze, ofschoon niet bre-
kende, langer en tevens dunner wordt. Die eigenschap
draagt den naam van rekbaarheid. Niet enkel metaal, maar
ook andere vaste ligchamen bezitten ze in meerdere of min-
dere mate. De rekbaarheid van vlas, katoen, wol, haar, is
bij uitstek groot. Doch het sterkste voorbeeld van rekbaar-
heid leveren spinrag- en zijwormdraden op. Deze draden
ontstaan uit eene half vloeibare kleverige stof die uit het
ligchaam van spin of zijworm voor den dag komt, en aan
de lucht blootgesteld , vastwordt. Men heeft bevonden dat
een zijdedraad een zevende deel langer kan uitgerekt worden
dan hij is zonder te breken. Omgekeerd kan men de ligcha-
men ook enkel persen, dat wil zeggen, in een bepaalde
rigting zoo sterk drukken, dat zij in die rigting korter
worden, 'twelk gepaard gaat met eene zijdelingsche uit-
zetting. Plaatst men bijv. eene kolom, en bezwaart men die
met een' aanzienlijken last, dan zal zij in lengte iets af-
en in dikte een weinig toenemen. Bij de meeste ligchamen
is de drukking, die noodig is om ze merkbaar ineen te
persen, niet gering. Andere ligchamen laten zulks daaren-
tegen zóó gemakkelijk toe, dat die eigenschap een middel
aan de hand geeft om er vloeistoffen, zoo die er in bevat
mogten zijn, uit te verwijderen. Even als de rekbaarheid, zoo
heeft ook de vatbaarheid der ligchamen om geperst te kun-
nen worden hare grenzen. Bij glas zal men die grens al
spoedig kurmen bereiken: door het bovenmate te drukken,
hoe voorzigtig men daarbij ook te werk ga, loopt men
gevaar het te breken. Aan sommige metalen daarentegen
zal men die drukking zonder nadeel zelfs met horten en
stooten kunnen mededeelen, door het te hameren-, het goud
bijv. heeft eene hooge mate van hamerbaarheid.
Hard wordt een ligchaam genoemd als het weinig vorm-
verandering duldt zonder te breken; week, als het omge-
keerd veel en gemakkelijk A^erbogen, uitgerekt of inge-
drukt kan worden, zonder letsel te lijden. Zoo is steen,
glas, porselein, aardewerk hard; rood koper, vooral lood
is week, veel weeker nog zijn was, klei, boter.