Boekgegevens
Titel: Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Serie: Werken der Maatschappij tot Nut van 't Algemeen, 3: 1
Auteur: Wenckebach, Willem; Matthes, C.J.
Uitgave: Leiden: D. Du Mortier & zoon, 1851
[S.l.]: C.A. Spin & zoon
Maatschappij tot Nut van 't Algemeen
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: 670 A 9
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203451
Onderwerp: Natuurkunde: natuurkunde: algemeen
Trefwoord: Natuurkunde, Leermiddelen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Handleiding tot de kennis der natuur: schoolboek
Vorige scan Volgende scanScanned page
- 263 -
111.
Oer. IJzcr-erts.
Tot (le sloflen, welke de grond van Nederland op vele
plaatsen bevat, behooren ook oer en ijzer-erts, die wij bij
elkander noemen, omdat de eene stof zoowel als de andere
ijzerhoudend is. Als ijzer lang aan lucht en vocht bloot-
gesteld wordt, verandert het in eene bruine of geelachtige
zelfstandigheid, die gemakkelijk fijngewreven kan worden.
Dit is, zoo als wij vroeger, bl. 229, zagen, eene verbinding
van ijzer met zuurstof. Zulken ijzerroest vinden wij dikwerf
door het zand heengemengd, dat dan, meer of min sterk
gekleurd, oerig genoemd wordt. Somtijds zijn de zandkor-
rels daardoor aan elkander verbonden en vormen eene zooge-
naamde oerhank, die ondoordringbaar is voor water en voor
de wortels van planten-, op plaatsen waar zich derhalve
zulk eene oerhank op eene zeer geringe diepte onder den
grond bevindt, is de bodem niet geschikt voor plantengroei.
1'jindelijk vindt men ook zeer harde stukken of bonken,
rondachtig van vorm, donkerbruin van kleur, ter grootte
van eene vuist en meer, die, omdat ze in moerassige stre-
ken voorkomen, moeras-ijzer genoemd worden. De hoe-
veelheid daarvan is zoo groot, dat men er ijzer uit bereidt-,
met andere woorden, dat men het daarin aanwezig ijzer
afscheidt van de andere stoffen, die er mede verbonden
zijn-, delfstoffen in 't algemeen, die eenig metaal bevallen,
en tot uitscheiding daarvan gebezigd worden, noemt men
ertsen; het moeras-ijzer is dus een ijzer-erts. Het is vooral
in sommige streken van Overijssel en Gelderland, dat men
dezen ijzer-erts vindt, en er ijzer uit smelt. De bereiding
is daarom merkwaardig, omdat het de eenige van dien aard
is, die in Nederland plaats heeft-, van geen andere metalen
• toch worden hier ertsen aangetroffen. De Nederlandsche
ijzer-erts wordt met houtskool in een' oven verhit; de
kool, die in dien oven verbrandt, verbindt zich dan met
de zuurstof, die het ij-zer in den erts loslaat; bij de groote
hille in den oven smelt dit ijzer, en vandaar, dal men
van lid uitsmelten van den ei;ts spreekt. Even als het ijzer.