Boekgegevens
Titel: Onze planeet: grondbeginselen der wis- en natuurkundige aardrijkskunde ten dienste van Hoogere Burgerscholen, Normaalscholen en tot zelfonderricht
Auteur: Blink, H.
Uitgave: Groningen: Noordhoff & Smit, 1885
Opmerking: Met bijlage: Atlas der natuurkundige aardrijkskunde behoorende bij Onze planeet, grondbeginselen ...
Auteursrechten: Zie auteursrechten
Citeerinstructie: Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, UBM: P.B. 998 : 1e dr. (atlas)
URL: https://schoolmuseum.uba.uva.nl/bookid/LCSM_203320
Onderwerp: Aardwetenschappen: fysische geografie, Astronomie: kosmologie
Trefwoord: Fysische geografie, Kosmologie, Leermiddelen (vorm), Atlassen (vorm)
Bekijk als:      
Scan: Afbeeldinggrootte:
   Onze planeet: grondbeginselen der wis- en natuurkundige aardrijkskunde ten dienste van Hoogere Burgerscholen, Normaalscholen en tot zelfonderricht
Vorige scan Volgende scanScanned page
132
De aardbeving, welke tijdens het Kerstfeest 1884 in Spanje
heerschte, kostte velen het leven. Ook in 1755 werd het Pyre-
neesche schiereiland door eene aardbeving geteisterd, die binnen 5
minuten de stad Lissabon bijna geheel verwoestte en zich zelfs tot
onze streken uitstrekte.
In Nederland had men verder nog lichte aardschokken in 1758
en 1760 te Middelburg en Vlissingen, in Feb. 1828 te Vechel in
Noord-Brabant, in 1850 te Lisse en te Haarlem en den 18 Maart
1883 over een groot deel van ons land.
§ 12. Ontstaan der aardbevingen. Naar hun ontstaan onderscheidt
men de aardbevingen in:
I. Instortings-aardbevingen. Deze ontstaan door de
instorting van onderaardsche holen en grotten. Het water spoelt,
zooals wij spoedig zien zullen, in de kalkgesteenten groote holen uit,
en wanneer deze instorten, plant de beweging zich dikwijls als aard-
beving door de lithosfeer voort. Deze zijn dus niet van vulkanischen
oorsprong. Bovenal in streken met kalksteengebergten zijn deze talrijk.
IL Vulkanische aardbevingen. Deze ontstaan door de
spanning der gassen in de lava vóór de uitbarsting des vulkaans.
De krater des vulkaans is altijd het centrum, waarom zij zich uit-
breiden. Is de krater voor goed geopend, dan houdt die spanning
op en de aardbevingen verminderen. In dit geval kan men dus
vulkanen veiligheidskleppen der aarde noemen.
III. Tectonische aardbevingen. De tectonische aardbe-
vingen ontstaan door de inkrimping van het gloeiend vloeibare der
aarde, waardoor de lithosfeer op enkele plaatsen langzaam naar
beneden buigt, doch op andere plaatsen zich opheft. Deze beweging
heeft meestal met stooten plaats, en dit zijn de tectonische aardbevingen.
De tectonische aardbevingen strekken zich over groote lengten
uit, wat in verband staat met den oorsprong. (Zie hierover verder
bij de bergvorming).
XX. Rijzen en dalen van de lithosfeer.
§ i. Litorale niveauveranderingen. Bij het beschouwen der on-
effenheden van de aardkorst komt men onwillekeurig tot de vraag,
of er ook op dit oogenblik of ten minste in historischen tijd nog
verheffingen en dalingen hebben plaats gehad. Midden in het
vasteland is het moeielijk dit te constateeren, doch de zeekust
biedt daartoe goede gelegenheid aan.